Ο ΕΛΟΜΑΣ βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης για τις αλλαγές στα σούπερ μάρκετ όταν η ΣΥΝΚΑ συμφώνησε με τη Μασούτης το 2022. Η τεκμηριωμένη εξέλιξη ήταν μια συναλλαγή με διαφορετικό σχήμα για την Κρήτη, την Κέρκυρα και τα νησιά του Αιγαίου. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού την ενέκρινε στις 10 Μαΐου του 2022. Στην Κρήτη προβλεπόταν κοινός έλεγχος της νέας εταιρείας, με συμμετοχή της Μασούτης 50%.
Για να διαβαστεί σωστά εκείνη η είδηση, χρειάζεται να καταλάβουμε πώς λειτουργεί ένας όμιλος αγορών και τι αλλάζει όταν ένα μέλος επιλέγει νέα εταιρική συνεργασία. Η συναλλαγή, ο αθροιστικός τζίρος των μελών και τα αποτελέσματα της εταιρείας που τα υποστηρίζει περιγράφουν διαφορετικές πλευρές της αγοράς. Τα επίσημα έγγραφα επιτρέπουν να δούμε ποια περιουσιακά στοιχεία άλλαξαν έλεγχο και πώς καταγράφηκε η συμφωνία.
Πώς λειτουργεί ο ΕΛΟΜΑΣ
Στην ιστορική παρουσίαση του ΕΛΟΜΑΣ, η έναρξη του σχήματος τοποθετείται στο 1994. Πέντε μεσαίες αλυσίδες σούπερ μάρκετ συνεργάστηκαν για να ενισχύσουν τη θέση τους στις προμήθειες και να αναπτύξουν τις επιχειρήσεις τους. Το μοντέλο βασίστηκε στη συμμαχία αλυσίδων που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικές περιοχές.
Ο ίδιος ο όμιλος περιγράφει στην ενότητα των κοινών υπηρεσιών προς τα μέλη τη διαπραγμάτευση ετήσιων συμφωνιών, τις εισαγωγές, τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, τα κεντρικά φυλλάδια και τις προωθητικές ενέργειες. Περιλαμβάνει επίσης μηχανογραφική υποστήριξη και έρευνα αγοράς. Η συμμετοχή δίνει σε μια επιμέρους αλυσίδα πρόσβαση σε υπηρεσίες που οργανώνονται από κοινού.
Αυτό εξηγεί γιατί η σύνθεση των μελών έχει εμπορική σημασία. Όταν οι προμήθειες περισσότερων αλυσίδων συντονίζονται, η διαπραγμάτευση μπορεί να αφορά μεγαλύτερη συνολική ποσότητα προϊόντος. Αν αλλάξει η σύνθεση της συνεργασίας, αλλάζει και η βάση πάνω στην οποία σχεδιάζονται οι κοινές αγορές. Για να αξιολογηθεί η επίδραση σε συγκεκριμένη συμφωνία προμήθειας, χρειάζονται οι όροι της, η ποσότητα και τα προϊόντα που καλύπτει.
Οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές του 2011 για τις κοινές αγορές, που ίσχυαν την περίοδο της συναλλαγής, περιέγραφαν ως βασικό σκοπό την ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης των συμμετεχόντων. Εξέταζαν παράλληλα την επίδραση στην αγορά όπου αγοράζονται τα προϊόντα και στην αγορά όπου πωλούνται. Η δυνατότητα καλύτερων όρων από τον προμηθευτή και η τελική τιμή στο ράφι χρειάζονται ξεχωριστή αξιολόγηση.
Το σχήμα που εγκρίθηκε για τη ΣΥΝΚΑ το 2022
Η γνωστοποίηση της συγκέντρωσης υποβλήθηκε στις 4 Μαρτίου του 2022. Η απόφαση 776/2022 της Επιτροπής Ανταγωνισμού εγκρίθηκε ομόφωνα στις 10 Μαΐου. Το αντικείμενο περιλάμβανε κλάδο χονδρικού και λιανικού εμπορίου, συμμετοχές σε εταιρείες, συμβάσεις και περιουσιακά στοιχεία. Το ποσοστό 50% αφορούσε τη συμμετοχή στη νέα εταιρεία της Κρήτης.
Στο πλήρες κείμενο της απόφασης, στις παραγράφους 33 και επόμενες, η δομή αποτυπώνεται ανά περιοχή. Στην Κρήτη ο κοινός έλεγχος αφορούσε 36 καταστήματα λιανικής, ένα cash & carry και αποθήκες. Η Μασούτης και η ΣΥΝΚΑ θα είχαν από 50% στη νέα εταιρεία. Η απόφαση συνέδεσε τον κοινό έλεγχο με τα δικαιώματα ψήφου και τους όρους των εταιρικών οργάνων.
Στην Κέρκυρα η συμφωνία προέβλεπε απόκτηση του 100% των εταιρειών Γαλαξίας και Μαρκάτο, οι οποίες λειτουργούσαν συνολικά 19 καταστήματα. Στο Αιγαίο προέβλεπε μεταβίβαση εξοπλισμού, αποθεμάτων και συγκεκριμένων ακινήτων που συνδέονταν με 13 καταστήματα λιανικής, καθώς και με δύο cash & carry. Ο κατάλογος περιελάμβανε την Τήνο, την Κάλυμνο, τη Νάξο, την Πάρο, τη Χίο, τη Μήλο, τη Σύρο και τη Σαντορίνη.
Για τον αναγνώστη που αναζητά τι συνέβη σε ένα κατάστημα, η περιοχή είναι επομένως καθοριστική. Η ίδια συμφωνία περιείχε συμμετοχή σε εταιρεία, αγορά άλλων εταιρειών και μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων. Η αλλαγή ελέγχου μιας εταιρείας περιγράφει ποιος καθορίζει τις επιχειρηματικές αποφάσεις της. Η μεταβίβαση εξοπλισμού και αποθέματος αφορά τα συγκεκριμένα στοιχεία που περιλαμβάνει η σύμβαση.

Τι καταγράφηκε μετά την έγκριση
Στις δημοσιευμένες οικονομικές καταστάσεις της Μασούτης για τη χρήση 2022, η εταιρεία ανέφερε ότι οι διαδικασίες υπογραφών ολοκληρώθηκαν μετά την έγκριση της Επιτροπής. Η έκθεση περιγράφει τη μεταβίβαση των δραστηριοτήτων της Κέρκυρας και υποκαταστημάτων στα νησιά του Αιγαίου. Για την Κρήτη αναφέρει τη συμμετοχή στο κεφάλαιο της νέας εταιρείας και τη διατήρηση της ταυτότητας των καταστημάτων.
Στην ίδια έκθεση η ΣΥΝΚΑ Κρήτης Υπεραγορές εμφανίζεται με κύκλο εργασιών 114,865 εκατομμύρια ευρώ για το 2022 και κερδοφορία 743 χιλιάδες ευρώ. Η έκθεση διευκρινίζει ότι ο συγκεκριμένος τζίρος δεν περιλαμβανόταν στον κύκλο εργασιών του ομίλου Μασούτη. Η αναφορά αυτή βοηθά όταν διαβάζουμε πίνακες με πολλές εταιρείες. Προτού προσθέσουμε δύο ποσά, ελέγχουμε τι έχει ήδη ενσωματωθεί σε καθένα.
Οι λογιστικές ενότητες μιας εταιρικής έκθεσης αναφέρονται σε ορισμένη χρήση και σε συγκεκριμένη περίμετρο δραστηριοτήτων. Η αλλαγή της περιμέτρου, για παράδειγμα με μεταβίβαση καταστημάτων, επηρεάζει το τι συγκρίνουμε με τον προηγούμενο χρόνο. Για ασφαλή σύγκριση κρατάμε δίπλα σε κάθε ποσό το έτος, την επωνυμία της εταιρείας και τη διευκρίνιση αν αφορά εταιρικό ή ομιλικό μέγεθος.
Πώς διαβάζεται ο συνολικός τζίρος των μελών
Ας πάρουμε ένα υποθετικό παράδειγμα. Πέντε ανεξάρτητες αλυσίδες που συνεργάζονται στις αγορές καταγράφουν από 100 εκατομμύρια ευρώ λιανικές πωλήσεις η καθεμία. Το άθροισμα των πωλήσεών τους είναι 500 εκατομμύρια. Αν μία αλλάξει συνεργασία αγορών, το άθροισμα των τεσσάρων υπόλοιπων μελών γίνεται 400 εκατομμύρια, δηλαδή μειώνεται κατά 20%. Η αλυσίδα που αποχώρησε μπορεί στο παράδειγμα να συνεχίζει να πραγματοποιεί τις ίδιες πωλήσεις στα καταστήματά της.
Τα 100 εκατομμύρια που αφαιρέθηκαν από το άθροισμα περιγράφουν τη μεταβολή της σύνθεσης του συνόλου. Για να βρούμε τις πωλήσεις της εταιρείας που οργανώνει τις κοινές υπηρεσίες, διαβάζουμε τη δική της οικονομική κατάσταση. Για να υπολογίσουμε κέρδη ή ζημιές, χρειαζόμαστε επίσης τα αντίστοιχα έσοδα και έξοδα. Το παράδειγμα χρησιμοποιεί υποθετικά ποσά και δείχνει γιατί πρέπει να συνοδεύουμε κάθε οικονομικό μέγεθος με τον φορέα στον οποίο ανήκει.
Στην ενότητα οικονομικών στοιχείων του ΕΛΟΜΑΣ οι ισολογισμοί εμφανίζονται ανά εταιρική χρήση. Ακόμη και όταν μια είδηση χρησιμοποιεί τον όρο «τζίρος του ομίλου», χρειάζεται να εξακριβώσουμε αν παραπέμπει σε ισολογισμό ή σε άθροισμα των πωλήσεων των μελών του.
Στις πωλήσεις του λιανεμπορίου παίζει ρόλο και η μεταβολή των τιμών. Ένα απλό παράδειγμα είναι η πώληση 100 ίδιων προϊόντων προς 2 ευρώ το καθένα. Ο τζίρος είναι 200 ευρώ. Αν τον επόμενο χρόνο πωληθούν 90 προϊόντα προς 2,50 ευρώ, ο τζίρος φτάνει τα 225 ευρώ, ενώ οι πωληθείσες μονάδες έχουν μειωθεί κατά 10%. Η αποτίμηση για την ευρωπαϊκή ξηρασία και τις τιμές τροφίμων το 2022 δείχνει τις διαφορετικές μεταβολές που καταγράφηκαν τότε σε παραγωγή και λιανικές τιμές.
Για την ερμηνεία μιας οικονομικής κατάστασης βοηθά και ο διαχωρισμός ανάμεσα σε πωλήσεις και αποτέλεσμα. Σε μια υποθετική εταιρεία, έσοδα 100 εκατομμυρίων ευρώ και έξοδα 98 εκατομμυρίων αφήνουν διαφορά δύο εκατομμυρίων. Αν τα έσοδα μείνουν στα 100 και τα έξοδα φτάσουν τα 101, η διαφορά γίνεται αρνητική κατά ένα εκατομμύριο. Ο τζίρος παρέμεινε ίδιος σε αυτό το παράδειγμα. Το αποτέλεσμα άλλαξε επειδή άλλαξε το κόστος. Γι’ αυτό, όταν μια επιχειρηματική είδηση αναφέρει οικονομική πίεση, αναζητούμε την κατάσταση αποτελεσμάτων, την περίοδο που καλύπτει και τις διευκρινίσεις της διοίκησης για τις μεταβολές.
Τι εξέτασε η Επιτροπή για την επιλογή του καταναλωτή
Στο δελτίο έγκρισης της συγκέντρωσης, η Επιτροπή περιγράφει έλεγχο των τοπικών αγορών σε Χανιά, Χίο, Κέρκυρα, Θήρα και Νάξο. Χρησιμοποίησε ζώνες προσέγγισης περίπου δέκα λεπτών με αυτοκίνητο στις αστικές περιοχές και έως τριάντα λεπτών στις ημιαστικές. Συνεκτίμησε τα μερίδια της νέας οντότητας, την πρόσθετη θέση που αποκτούσε η Μασούτης και την παρουσία άλλων αλυσίδων και μοντέλων καταστημάτων.
Η τοπική προσέγγιση έχει πρακτικό νόημα. Οι διαθέσιμες επιλογές μιας οικογένειας εξαρτώνται από τα καταστήματα στα οποία μπορεί να φτάσει. Ένα πανελλαδικό σύνολο καταστημάτων δεν δείχνει πόσες εναλλακτικές έχει ο κάτοικος μιας συγκεκριμένης γειτονιάς ή ενός νησιού. Για να εκτιμηθεί η προσφορά της δικής του περιοχής, μετρούν οι διαδρομές, τα ωράρια, το είδος καταστήματος και τα προϊόντα που χρειάζεται.
Για μια παλιά εταιρική είδηση, τρία στοιχεία αξίζει να μένουν μαζί στην αναζήτηση. Πρώτα η ακριβής επωνυμία και το γεωγραφικό δίκτυο που αφορά. Έπειτα η ημερομηνία της έγκρισης ή ολοκλήρωσης της συναλλαγής. Τέλος, η πρωτογενής πηγή του αριθμού που χρησιμοποιείται. Στην υπόθεση ΣΥΝΚΑ–Μασούτη αυτά οδηγούν στην απόφαση του Μαΐου 2022 και στις οικονομικές καταστάσεις εκείνης της χρήσης.
Συχνές ερωτήσεις για ΕΛΟΜΑΣ, ΣΥΝΚΑ και Μασούτη
Ποια σχέση είχε ο ΕΛΟΜΑΣ με τη ΣΥΝΚΑ;
Η ΣΥΝΚΑ συμμετείχε στον όμιλο αγορών, όπως καταγράφεται και στην απόφαση του 2022. Ο ΕΛΟΜΑΣ υποστηρίζει κοινές εμπορικές δραστηριότητες των μελών του. Η συμφωνία με τη Μασούτης αφορούσε ξεχωριστές μεταβολές στον έλεγχο της νέας εταιρείας και άλλων εταιρειών ή περιουσιακών στοιχείων.
Η Μασούτης απέκτησε 50% σε όλα τα καταστήματα της συμφωνίας;
Το 50% αφορούσε τη νέα εταιρεία για τις δραστηριότητες της Κρήτης. Η απόφαση περιέγραφε απόκτηση αποκλειστικού ελέγχου στις εταιρείες της Κέρκυρας και μεταβίβαση συγκεκριμένων στοιχείων των δραστηριοτήτων στο Αιγαίο. Το είδος της συναλλαγής διαφοροποιείται ανά περιοχή.
Πότε δόθηκε η έγκριση;
Στις 10 Μαΐου του 2022, με την απόφαση 776/2022 της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Είχε προηγηθεί γνωστοποίηση στις 4 Μαρτίου. Οι οικονομικές καταστάσεις για το 2022 περιγράφουν την ολοκλήρωση των υπογραφών μετά την έγκριση.
Η μείωση του αθροιστικού τζίρου μιας ομάδας σημαίνει ισόποση ζημιά;
Το άθροισμα επηρεάζεται από το ποια μέλη περιλαμβάνει. Αν ένα μέλος αλλάξει συνεργασία, οι πωλήσεις του αφαιρούνται από το συγκεκριμένο σύνολο. Για τη ζημιά ή το κέρδος μιας εταιρείας χρειάζεται η δική της κατάσταση αποτελεσμάτων και το σύνολο των εξόδων της.
Ποιο έγγραφο απαντά αν έκλεισε ένα συγκεκριμένο κατάστημα;
Για παύση λειτουργίας αναζητούμε ανακοίνωση που να προσδιορίζει το κατάστημα και την ημερομηνία. Η απόφαση του 2022 που εξετάζεται εδώ τεκμηριώνει την αλλαγή ελέγχου εταιρειών και δραστηριοτήτων. Η οικονομική έκθεση περιγράφει πώς ολοκληρώθηκε η εταιρική συνεργασία.