Η ευρωπαϊκή ξηρασία του 2022 περιόρισε την παραγωγή καλαμποκιού και δυσκόλεψε την εξασφάλιση ζωοτροφών σε αρκετές περιοχές. Την ίδια περίοδο, στην Ελλάδα ο δείκτης τιμών για τα κρέατα ήταν 17,1% υψηλότερος τον Αύγουστο του 2022 από ό,τι έναν χρόνο νωρίτερα. Στα γαλακτοκομικά και τα αυγά η αντίστοιχη αύξηση ήταν 18,0%. Τα στοιχεία περιγράφουν δύο εξελίξεις στην ίδια αλυσίδα, από το χωράφι έως το ράφι. Για να καταλάβουμε πόσο συνδέονται, χρειάζεται να δούμε τι μετράει κάθε αριθμός.
Όταν δημοσιεύτηκε το ρεπορτάζ στις 20 Αυγούστου του 2022, η συγκομιδή δεν είχε ολοκληρωθεί και οι προβλέψεις για τις θερινές καλλιέργειες αναθεωρούνταν. Αργότερα δημοσιεύτηκαν τα ελληνικά στοιχεία λιανικής του Αυγούστου και η αποτίμηση της ευρωπαϊκής συγκομιδής. Η χρονολογική σειρά βοηθά να ξεχωρίσει η προειδοποίηση του καλοκαιριού από όσα είχαν μετρηθεί στο τέλος της περιόδου.
Τι ήξεραν οι γεωπόνοι το καλοκαίρι
Ήδη στις 18 Ιουλίου, το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιέγραφε παρατεταμένη έλλειψη βροχής και πρώιμα κύματα ζέστης σε αρκετές ευρωπαϊκές περιφέρειες. Η χαμηλότερη ροή των ποταμών και η πίεση στα αποθέματα νερού επηρέασαν τις δυνατότητες άρδευσης. Η επίπτωση στην καλλιέργεια εξαρτήθηκε και από το στάδιο στο οποίο βρισκόταν το φυτό όταν συνέπεσαν η έλλειψη νερού και οι υψηλές θερμοκρασίες.
Στις 22 Αυγούστου το ίδιο κέντρο εκτίμησε ότι η αναμενόμενη απόδοση του καλαμποκιού για καρπό στην ΕΕ ήταν περίπου 16% χαμηλότερη από τον μέσο όρο της προηγούμενης πενταετίας. Για τον ηλίανθο προέβλεπε απόδοση περίπου 12% κάτω από τον αντίστοιχο μέσο όρο. Η έκθεση κατέτασσε τμήματα της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Γερμανίας, της Ρουμανίας και της Ουγγαρίας ανάμεσα στις περιοχές με σοβαρή πίεση. Σε περιοχές της Ισπανίας και της βορειοδυτικής Ιταλίας, η χαμηλή στάθμη των ταμιευτήρων είχε οδηγήσει σε εγκατάλειψη της άρδευσης ορισμένων αγρών.
Η ζέστη και η ξηρασία επηρέαζαν τις θερινές καλλιέργειες διαφορετικά από τις χειμερινές. Το κέντρο επεσήμανε ότι σε πολλές περιοχές ο ξηρός καιρός διευκόλυνε τη συγκομιδή χειμερινών καλλιεργειών που είχαν ήδη ωριμάσει. Την ίδια ώρα, η ζέστη και το έλλειμμα νερού πίεζαν τα θερινά φυτά την περίοδο της ανθοφορίας ή του γεμίσματος των κόκκων. Για μια εκτίμηση παραγωγής έχει σημασία ποια καλλιέργεια βρίσκεται σε ποιο στάδιο και πόσο νερό είναι διαθέσιμο εκεί.
Πόσο καλαμπόκι συγκομίστηκε τελικά
Η αποτίμηση της Eurostat για τη συγκομιδή του 2022 έδωσε 53 εκατομμύρια τόνους καλαμποκιού για καρπό και του μίγματος καρπού και σπαδίκων που καταγράφεται στην ίδια κατηγορία. Η ποσότητα ήταν κατά 20 εκατομμύρια τόνους, περίπου 27%, χαμηλότερη από εκείνη του 2021. Η Eurostat αποδίδει μεγάλο μέρος αυτής της μείωσης στις εκτεταμένες ξηρασίες. Για όλα τα σιτηρά μαζί, η μείωση της συνολικής συγκομιδής στην ΕΕ ήταν περίπου 9%. Οι δύο μεταβολές δείχνουν γιατί έχει σημασία να ξεχωρίζουμε το καλαμπόκι από το ευρύτερο σύνολο των σιτηρών.
Το 16% του Αυγούστου και το 27% στη νεότερη αποτίμηση έχουν διαφορετικούς παρονομαστές. Το πρώτο ήταν πρόβλεψη για την απόδοση ανά μονάδα έκτασης έναντι του μέσου όρου πέντε ετών. Το δεύτερο συγκρίνει τον συνολικό όγκο συγκομιδής σε τόνους με τον προηγούμενο χρόνο. Στον όγκο μετρά και η έκταση που δίνει παραγωγή. Η αφαίρεση των δύο ποσοστών θα έδινε έναν αριθμό χωρίς ενιαία βάση.

Η εικόνα διέφερε και ανά χώρα. Για το σύνολο των σιτηρών, η καταγεγραμμένη παραγωγή στη Ρουμανία ήταν 32% χαμηλότερη από το 2021 και στην Ουγγαρία 35% χαμηλότερη. Στη Γερμανία, αντίθετα, το ετήσιο σύνολο ήταν 3% υψηλότερο, παρότι η αποτίμηση του Αυγούστου είχε καταγράψει πίεση σε θερινές καλλιέργειες σε συγκεκριμένες γερμανικές περιοχές. Το πρώτο αφορά το σύνολο της χώρας και πολλών καλλιεργειών, ενώ το δεύτερο καταγράφει συνθήκες σε επιμέρους περιοχές.
Πώς η έλλειψη βροχής έφτασε στο κόστος των ζωοτροφών
Το καλαμπόκι για καρπό χρησιμοποιείται ευρέως στην ΕΕ ως πηγή ενέργειας στις ζωοτροφές. Για μια κτηνοτροφική εκμετάλλευση, η πίεση μπορεί να έρθει πρώτα από το βοσκοτόπι της. Όταν διαθέτει λιγότερη φρέσκια νομή, χρειάζεται να καλύψει μεγαλύτερο μέρος της διατροφής των ζώων από αποθέματα ή αγορές. Μπορεί επίσης να αντιμετωπίζει λιγότερη προσφορά από άλλες γεωργικές περιοχές. Το αποτέλεσμα διαφέρει ανάλογα με το είδος ζώου, τη σύνθεση του σιτηρεσίου και τις διαθέσιμες προμήθειες.
Το φθινοπωρινό δελτίο γεωργικών αγορών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανέφερε λιγότερες ζωοτροφές και θερμική καταπόνηση των ζώων. Η ίδια έκθεση περιέγραφε ακριβότερη ενέργεια και προβλήματα στις αγορές μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Κατά τη μεταποίηση και τη διανομή, ο λογαριασμός περιλάμβανε επίσης ηλεκτρικό ρεύμα, συσκευασία, ψύξη και μεταφορές. Ακόμη και όταν υποχωρεί η διεθνής τιμή ενός δημητριακού, αυτά τα άλλα κόστη μπορεί να παραμένουν ψηλά.
Η πρώτη ετήσια αποτίμηση γεωργικών τιμών της Eurostat έδειχνε για το 2022 στην ΕΕ αυξήσεις 45% στα δημητριακά και 31% στο γάλα σε επίπεδο παραγωγού. Η ομάδα αγαθών και υπηρεσιών που χρησιμοποιούνται στη γεωργική παραγωγή ήταν ακριβότερη κατά 30%, με μεγάλες αυξήσεις σε λιπάσματα και σε ενέργεια και λιπαντικά. Η Eurostat συνέδεσε τη μειωμένη διαθεσιμότητα φρέσκου χόρτου με την ξηρασία, ιδίως για τις αγελάδες γαλακτοπαραγωγής. Οι αυξήσεις της ετήσιας αποτίμησης καλύπτουν το σύνολο των επιδράσεων στην τιμή.
Η έλλειψη νερού έχει διαφορετικό κόστος ανά καλλιέργεια και περιοχή. Το άρθρο για την καλλιέργεια της σόγιας και τις ανάγκες άρδευσης δείχνει πώς υπολογίζονται η απόδοση και το κόστος ανά στρέμμα. Για την αποτίμηση μιας συγκεκριμένης εκμετάλλευσης βοηθά να ξέρουμε πόσο μέρος της τροφής παράγει η ίδια και πόσο αγοράζει.
Τι πλήρωναν οι καταναλωτές στην Ελλάδα
Στο δελτίο της ΕΛΣΤΑΤ για τον Αύγουστο του 2022, ο γενικός δείκτης τιμών καταναλωτή αυξήθηκε 11,4% σε σχέση με τον Αύγουστο του 2021. Η ομάδα διατροφής και μη αλκοολούχων ποτών αυξήθηκε 13,2%. Ο πίνακας για τις βασικές μεταβολές έδωσε 17,1% στα κρέατα και 18,0% στα γαλακτοκομικά και τα αυγά. Η τελευταία κατηγορία περιλαμβάνει περισσότερα προϊόντα από το φρέσκο γάλα, επομένως το ποσοστό αφορά τον δείκτη της κατηγορίας.
Σε σχέση με τον Ιούλιο του ίδιου έτους, η ομάδα διατροφής και μη αλκοολούχων ποτών αυξήθηκε 1,3% και η υποομάδα γαλακτοκομικά και αυγά 2,5%. Ο γενικός δείκτης υποχώρησε 0,3% στην ίδια μηνιαία σύγκριση. Οι μεταβολές σε άλλες κατηγορίες, όπως η ένδυση λόγω θερινών εκπτώσεων και οι μεταφορές, επηρέασαν το συνολικό αποτέλεσμα. Έτσι ένας χαμηλότερος γενικός δείκτης μέσα σε έναν μήνα μπορεί να συνυπάρχει με πιο ακριβές αγορές τροφίμων.
Για να μεταφράσουμε τα ποσοστά σε χρήματα, ας υποθέσουμε ότι ένα καλάθι αξίας 100 ευρώ αποτελούνταν αποκλειστικά από προϊόντα της ομάδας γαλακτοκομικών και αυγών και ακολουθούσε ακριβώς τη μεταβολή του δείκτη της. Έναν χρόνο αργότερα θα αντιστοιχούσε σε 118 ευρώ. Για τα κρέατα, το αντίστοιχο υποθετικό ποσό θα ήταν 117,10 ευρώ. Η πραγματική διαφορά φαίνεται αν συγκριθούν αποδείξεις για ίδια προϊόντα, ίδιες ποσότητες και συγκρίσιμες συσκευασίες.
Στην απόδειξη, ένα χρήσιμο πρώτο βήμα είναι να υπολογιστεί η τιμή ανά λίτρο ή κιλό και να ελεγχθεί αν μεταβλήθηκε η ποσότητα της συσκευασίας. Στα ευρύτερα ιστορικά στοιχεία, εξετάζουμε την περίοδο και τη γεωγραφία. Η αποτίμηση της ακρίβειας τον Μάρτιο του 2022 καταγράφει ότι οι αυξήσεις στην Ελλάδα είχαν εμφανιστεί ήδη πριν από την κορύφωση της καλοκαιρινής ξηρασίας. Αυτό είναι σημαντικό για να συγκρίνουμε τις διαδοχικές πιέσεις στη χρονιά.
Ένα παράδειγμα για το μικτό καλάθι
Για ένα υποθετικό σύνολο αγορών αξίας 80 ευρώ, ας κρατήσουμε σταθερά τα προϊόντα και τις ποσότητες. Αν τα 40 ευρώ αφορούσαν κρέατα και τα άλλα 40 γαλακτοκομικά και αυγά, η εφαρμογή των δύο δεικτών θα έδινε 46,84 και 47,20 ευρώ αντίστοιχα. Το σύνολο γίνεται 94,04 ευρώ, αυξημένο κατά 14,04 ευρώ ή 17,55%. Αυτός ο υπολογισμός παίρνει ίση συμμετοχή από τις δύο κατηγορίες. Ένα νοικοκυριό με διαφορετική κατανομή δαπάνης θα είχε διαφορετικό αποτέλεσμα, ακόμη και με τις ίδιες υποθετικές μεταβολές ανά κατηγορία.
Η σύγκριση στο κατάστημα ξεκινά από τη μονάδα μέτρησης. Αν, για παράδειγμα, μια συσκευασία ενός λίτρου κοστίζει 1,20 ευρώ και μια άλλη των 900 ml έχει την ίδια τιμή, η δεύτερη αντιστοιχεί σε περίπου 1,33 ευρώ ανά λίτρο. Η τιμή ανά λίτρο διαφέρει κατά περίπου 11,1%, παρότι το ποσό στην ετικέτα είναι ίδιο. Το παράδειγμα είναι αριθμητικό. Για μια ιστορική σύγκριση χρειάζονται τα πραγματικά στοιχεία προϊόντος, ποσότητας και τιμής από τις αντίστοιχες αποδείξεις.
Συχνές ερωτήσεις για την ξηρασία και τις τιμές το 2022
Η ξηρασία προκάλεσε όλη την αύξηση στην τιμή του κρέατος και του γάλακτος;
Η χαμηλότερη παραγωγή καλαμποκιού και η μικρότερη διαθεσιμότητα βοσκής περιόρισαν την προσφορά ζωοτροφών σε αρκετές περιοχές. Την ίδια περίοδο αυξήθηκαν τα κόστη ενέργειας, λιπασμάτων και μεταφορών. Ο δείκτης του ελληνικού ραφιού αποτυπώνει την τελική μεταβολή. Για να αποδοθεί ένα συγκεκριμένο μέρος της στην ξηρασία χρειάζεται ξεχωριστή ανάλυση των συντελεστών κόστους.
Από ποιον μήνα προέρχονται τα ελληνικά ποσοστά 17,1% και 18,0%;
Συγκρίνουν τον Αύγουστο του 2022 με τον Αύγουστο του 2021. Το 17,1% αφορά τα κρέατα και το 18,0% αφορά την ομάδα γαλακτοκομικών και αυγών. Στο ίδιο δελτίο υπάρχουν χωριστοί πίνακες για τις μηνιαίες μεταβολές, με σύγκριση προς τον Ιούλιο του 2022.
Γιατί το καλαμπόκι μειώθηκε 27% αλλά τα σιτηρά συνολικά 9%;
Τα σιτηρά περιλαμβάνουν πολλές καλλιέργειες. Η παραγωγή μαλακού σιταριού και όλυρας στην ΕΕ μειώθηκε περίπου 2%, ενώ η συγκομιδή κριθαριού έμεινε σχεδόν σταθερή. Οι μικρότερες μεταβολές σε άλλες καλλιέργειες επηρεάζουν τη συνολική εικόνα.
Τι συγκρίνει η αύξηση 31% για το γάλα της Eurostat;
Είναι η πρώτη ετήσια εκτίμηση για την τιμή παραγωγού του γάλακτος στην ΕΕ το 2022 σε σχέση με το 2021. Η λιανική τιμή ενός λίτρου στην Ελλάδα αφορά άλλη αγορά και άλλο στάδιο της αλυσίδας. Για τη λιανική του Αυγούστου ο αντίστοιχος δείκτης της ΕΛΣΤΑΤ που αναφέρεται εδώ είναι η ευρύτερη ομάδα γαλακτοκομικών και αυγών.
Πώς διαβάζουμε μια παλιά προειδοποίηση για ανατιμήσεις;
Ελέγχουμε πότε δημοσιεύτηκε και αν ο αριθμός αφορά πρόβλεψη, συγκομιδή ή τιμή. Μια ευρωπαϊκή πρόβλεψη απόδοσης του Αυγούστου αντικατοπτρίζει τα διαθέσιμα στοιχεία πριν από το τέλος της συγκομιδής. Η νεότερη αποτίμηση και τα στοιχεία λιανικής απαντούν αντίστοιχα πόσο προϊόν συγκομίστηκε και τι κατέγραψε ο δείκτης καταναλωτή.