Η ακρίβεια τον Μάρτιο του 2022 φάνηκε στον κατάλογο ενός ψητοπωλείου, στο τιμολόγιο του λαδιού και στην αντλία του πρατηρίου. Το ρεπορτάζ που αναδημοσιεύσαμε στις 31 Μαρτίου ανέφερε πίτα με γύρο στα 4,30 ευρώ σε ψητοπωλεία της Θεσσαλονίκης. Το επίσημο δελτίο της ίδιας ημέρας αναφοράς κατέγραψε πανελλαδική μέση τιμή 2,076 ευρώ το λίτρο για την αμόλυβδη 95 οκτανίων. Στις 8 Απριλίου η ΕΛΣΤΑΤ ανακοίνωσε ότι ο γενικός δείκτης τιμών είχε ανέβει 8,9% σε σχέση με τον Μάρτιο του 2021.
Τα τρία στοιχεία απαντούν σε διαφορετικές ερωτήσεις. Τα 4,30 ευρώ δείχνουν την τιμή ενός συγκεκριμένου προϊόντος σε τοπικό ρεπορτάζ. Τα 2,076 ευρώ είναι σταθμισμένος μέσος όρος για ένα είδος καυσίμου, σε μία ημέρα. Το 8,9% συγκρίνει το σύνολο των αγαθών και υπηρεσιών που παρακολουθεί η ΕΛΣΤΑΤ σε δύο μήνες με απόσταση ενός χρόνου. Η διάκριση βοηθά να δούμε πόσο άλλαζε μια συγκεκριμένη αγορά, χωρίς να της αποδώσουμε όλη την ακρίβεια της περιόδου.
Τι κατέγραψε το ρεπορτάζ για τον γύρο στη Θεσσαλονίκη
Η τιμή των 4,30 ευρώ προέρχεται από το επιτόπιο ρεπορτάζ του Star σε ψητοπωλεία της Θεσσαλονίκης, στο οποίο είχε στηριχθεί η δημοσίευση του Μαρτίου. Οι δημοσιογράφοι ανέφεραν την τιμή αυτή για πίτα με γύρο και ξεχωριστή τιμή 3,50 ευρώ για το απλό σουβλάκι που περιέγραφαν. Το ρεπορτάζ δεν δημοσίευσε κατάλογο καταστημάτων και τιμών που να επιτρέπει τον υπολογισμό μέσου όρου, ούτε συνέκρινε το ίδιο προϊόν σε όλη τη χώρα. Από αυτό γνωρίζουμε ότι η τιμή καταγράφηκε τοπικά. Για να μιλήσουμε για μέση τιμή στην πόλη θα χρειαζόμασταν ευρύτερη καταγραφή του ίδιου προϊόντος.
Η ονομασία στον κατάλογο έχει σημασία. Άλλο η πίτα με γύρο, άλλο μια μερίδα και άλλο το σκέτο σουβλάκι. Αν συγκρίνουμε δύο αποδείξεις, κοιτάμε και τι περιλαμβάνει καθεμία. Μια παραγγελία μπορεί να περιέχει έξτρα υλικά ή χρέωση διανομής. Αν αλλάξει το μέγεθος της μερίδας, ακόμη και μια ίδια τιμή ανά τεμάχιο αγοράζει διαφορετική ποσότητα. Με τις δύο τιμές του ρεπορτάζ, τέσσερις πίτες με γύρο θα κόστιζαν 17,20 ευρώ και τέσσερα απλά σουβλάκια 14 ευρώ. Η διαφορά των 3,20 ευρώ δείχνει τι αλλάζει στον λογαριασμό όταν επιλέγεις άλλο προϊόν. Για να υπολογίσουμε ανατίμηση θα χρειαζόμασταν δύο τιμές για την ίδια παραγγελία σε διαφορετικές ημερομηνίες.
Πώς πέρασε το ακριβότερο λάδι στο κόστος ενός ψητοπωλείου
Στο ίδιο ρεπορτάζ, επαγγελματίες ανέφεραν ότι μια προμήθεια δέκα κιλών ηλιελαίου ανέβηκε από τα 12 στα 35 ευρώ. Με την ίδια μονάδα μέτρησης, αυτό αντιστοιχεί σε άνοδο από 1,20 σε 3,50 ευρώ ανά κιλό. Η διαφορά ήταν 23 ευρώ για ολόκληρη την ποσότητα. Πρόκειται για παράδειγμα κόστους προμήθειας επιχείρησης. Η τιμή ενός λίτρου στο ράφι του σούπερ μάρκετ προκύπτει από άλλη συναλλαγή, και το παράδειγμα του ψητοπωλείου δεν μας δίνει αυτή την τιμή.
Ένας απλός υπολογισμός δείχνει τη διαφορά ανάμεσα στο κόστος του υλικού και στην τιμή της μερίδας. Αν ένα κατάστημα χρησιμοποιούσε εκείνα τα δέκα κιλά για 200 πωλήσεις, μόνο από τη συγκεκριμένη αλλαγή θα είχε πρόσθετο κόστος περίπου 12 λεπτών ανά πώληση. Αν με την ίδια ποσότητα εξυπηρετούσε τις διπλάσιες πωλήσεις, η επιβάρυνση από το λάδι θα ήταν περίπου 6 λεπτά. Οι ποσότητες ανά πώληση εδώ είναι υποθετικές. Στην πράξη, ο επιμερισμός εξαρτάται από το μενού και τη χρήση του λαδιού. Ένα ψητοπωλείο που το χρησιμοποιεί κυρίως για πατάτες δεν θα χρέωνε όλη τη διαφορά αποκλειστικά σε κάθε πίτα με γύρο.
Για να εξηγήσει κανείς μια ανατίμηση στην εστίαση χρειάζεται επίσης να γνωρίζει πόσο κόστιζε η υπόλοιπη παραγγελία στην επιχείρηση. Η πίτα, το κρέας, η συσκευασία και η ενέργεια έχουν διαφορετικό βάρος στον λογαριασμό. Αν ακριβαίνουν ταυτόχρονα, ένα κατάστημα μπορεί να αλλάξει περισσότερες από μία τιμές στον κατάλογό του. Το παλιό ρεπορτάζ καταγράφει την πίεση των επαγγελματιών, αλλά δεν περιέχει τιμολόγια και στοιχεία πωλήσεων που θα επέτρεπαν να υπολογίσουμε πόσα λεπτά από την τελική τιμή οφείλονταν στο κάθε υλικό.
Πόσο κόστιζε το λίτρο βενζίνης στις 31 Μαρτίου
Στο ημερήσιο πανελλαδικό δελτίο καυσίμων με στοιχεία της 31ης Μαρτίου, η αμόλυβδη 95 οκτανίων ήταν στα 2,076 ευρώ ανά λίτρο με ΦΠΑ, με δεδομένα από 4.490 πρατήρια. Η βενζίνη 100 οκτανίων ήταν στα 2,245 ευρώ και το πετρέλαιο κίνησης στα 2,005 ευρώ. Το έγγραφο φέρει ημερομηνία 5 Απριλίου. Η μέτρηση αναφέρεται στην 31η Μαρτίου, την ημέρα της αρχικής δημοσίευσης, και εντάχθηκε εδώ εκ των υστέρων. Στο αμέσως προηγούμενο δελτίο, για τις 30 Μαρτίου, η ίδια αμόλυβδη ήταν στα 2,077 ευρώ. Οι δύο τιμές δείχνουν γιατί η μεγάλη άνοδος μιας περιόδου δεν συνεπάγεται άνοδο κάθε μέρα.
Το Παρατηρητήριο υπολόγιζε τον πανελλαδικό μέσο με βάση τους όγκους πωλήσεων του 2019 ανά καύσιμο και νομό. Έτσι μια περιοχή με περισσότερες πωλήσεις έχει μεγαλύτερο βάρος στο αποτέλεσμα. Η τιμή που πλήρωνε ένας οδηγός εξαρτιόταν από το πρατήριο και το καύσιμό του. Σε σύγκριση πρατηρίων έχει νόημα να αναζητά κανείς τον ίδιο αριθμό οκτανίων για την ίδια ημέρα. Τα 2,245 ευρώ για την 100άρα και τα 2,076 ευρώ για την 95άρα είναι δύο διαφορετικά προϊόντα της 31ης Μαρτίου.
Η καταγραφή της Περιφερειακής Ενότητας Γρεβενών για όλον τον Μάρτιο δίνει ένα παράδειγμα τοπικής μεταβολής. Η μέση τιμή της 95άρας ήταν 1,929 ευρώ το λίτρο την 1η Μαρτίου και 2,093 ευρώ την 31η Μαρτίου. Για αγορά 40 λίτρων στις αντίστοιχες τιμές αναφοράς, το κόστος θα ήταν 77,16 και 83,72 ευρώ. Το ίδιο γέμισμα θα κόστιζε επομένως 6,56 ευρώ περισσότερα στο τέλος του μήνα. Στον ίδιο πίνακα, ο μέσος του μήνα ήταν 2,060 ευρώ. Για μια ιστορική σύγκριση, η διαφορά είναι ουσιώδης. Μια ημερήσια τιμή δείχνει τι συνέβαινε σε συγκεκριμένη στιγμή, ενώ ο μέσος μήνα περιλαμβάνει τις καταγραφές πριν και μετά την ανατίμηση.
Τι έδειξε το καλάθι της ΕΛΣΤΑΤ
Το δελτίο της ΕΛΣΤΑΤ για τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή δημοσιεύθηκε στις 8 Απριλίου. Έδωσε ετήσια άνοδο 8,9% για τον γενικό δείκτη, δηλαδή Μάρτιος 2022 έναντι Μαρτίου 2021, και μηνιαία άνοδο 2,7%, δηλαδή Μάρτιος 2022 έναντι Φεβρουαρίου 2022. Στους πίνακες της ετήσιας σύγκρισης, τα καύσιμα και λιπαντικά ήταν αυξημένα κατά 29%, τα έλαια και λίπη κατά 19,9%, το ψωμί και τα δημητριακά κατά 7,6% και το κρέας ως κατηγορία κατά 6,4%. Η ομάδα διατροφής και μη αλκοολούχων ποτών συνολικά ανέβηκε 8,1%.
Αντίθετα με ένα τιμολόγιο ενός ψητοπωλείου, ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή παρακολουθεί κατηγορίες με διαφορετικό μερίδιο στο καλάθι. Τα ποσοστά δεν αθροίζονται. Για την εστίαση, η ΕΛΣΤΑΤ έδινε 2,1% σε ετήσια βάση στη σύνθετη κατηγορία «Εστιατόρια-ζαχαροπλαστεία-καφενεία». Η κατηγορία περιλαμβάνει πολλά είδη και υπηρεσίες. Έτσι μπορεί να ανέβηκε πολύ μια πίτα σε ένα κατάστημα και η ευρύτερη κατηγορία να αυξήθηκε λιγότερο. Ακόμη και μέσα στην ίδια κατηγορία, τα καταστήματα μπορούσαν να αλλάξουν τιμές σε διαφορετικές ημερομηνίες. Ο δείκτης βοηθά να συγκρίνουμε περιόδους σε ευρεία κλίμακα. Στο αρχείο ρεπορτάζ για την ακρίβεια, η ημερομηνία κάθε δημοσιεύματος δείχνει σε ποια περίοδο αναφέρονται οι τιμές που περιγράφει.
Για τα έλαια, υπάρχει και διεθνής εικόνα. Στην ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις αγορές τροφίμων μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι διαταραχές στην προσφορά ηλιελαίου συνδέονται με πιέσεις και στις τιμές άλλων φυτικών ελαίων. Αυτό εξηγεί μέρος του διεθνούς περιβάλλοντος στο οποίο αγόραζαν οι προμηθευτές. Δεν μας λέει τι πλήρωσε ένα ψητοπωλείο σε δεδομένη εβδομάδα ή πόσο γρήγορα άλλαξε η τιμή του τελικού προϊόντος. Για αυτή τη σύνδεση θα χρειαζόμασταν πραγματικά στοιχεία παραγγελιών και τιμολογίων.
Πώς συγκρίνουμε σωστά δύο τιμές της εποχής
Αν βρούμε απόδειξη σούπερ μάρκετ από τον Μάρτιο του 2022, το συνολικό πληρωτέο ποσό από μόνο του λέει λίγα για την ανατίμηση. Μπορεί να αγοράσαμε διαφορετική ποσότητα ή μάρκα, να χρησιμοποιήσαμε έκπτωση ή να αντικαταστήσαμε ένα προϊόν. Χρειάζεται πρώτα να βρούμε τιμή ανά μονάδα. Ενδεικτικά, μια συσκευασία ηλιελαίου των δύο λίτρων στα 6 ευρώ έχει τιμή 3 ευρώ το λίτρο. Μια συσκευασία του ενός λίτρου που κοστίζει 3,40 ευρώ είναι φθηνότερη στο ταμείο από την πρώτη, αλλά ακριβότερη ανά λίτρο. Είναι υποθετικές τιμές που δείχνουν τον τρόπο υπολογισμού, όχι καταγραφή του Μαρτίου.
Στο καύσιμο η μονάδα αναγράφεται ήδη στην αντλία. Αν μια χαμηλότερη τιμή απαιτεί ιδιαίτερη διαδρομή, μετρά και η κατανάλωση της παράκαμψης. Δύο πρατήρια με διαφορά 5 λεπτών ανά λίτρο δίνουν διαφορά 2 ευρώ για αγορά 40 λίτρων. Πρόσθετη διαδρομή 10 χιλιομέτρων, με κατανάλωση 7 λίτρα ανά 100 χιλιόμετρα, χρειάζεται 0,7 λίτρα. Στην πανελλαδική τιμή της 31ης Μαρτίου, αυτά θα κόστιζαν περίπου 1,45 ευρώ. Το καθαρό όφελος της παράκαμψης θα ήταν γύρω στα 55 λεπτά πριν ληφθεί υπόψη ο χρόνος. Το παράδειγμα ξεχωρίζει τις δύο αποφάσεις που έχει μπροστά του ο οδηγός, την επιλογή τιμής και τα επιπλέον χιλιόμετρα για να τη βρει.

Συχνές ερωτήσεις
Ήταν τα 4,30 ευρώ η μέση τιμή για σουβλάκι στην Ελλάδα;
Τα 4,30 ευρώ αφορούσαν πίτα με γύρο στο επιτόπιο ρεπορτάζ για τη Θεσσαλονίκη. Άλλα είδη στο ίδιο ρεπορτάζ είχαν διαφορετική τιμή. Πανελλαδικός μέσος για το συγκεκριμένο έδεσμα θα απαιτούσε χωριστή έρευνα που να συγκρίνει το ίδιο προϊόν σε πολλές περιοχές.
Το 19,9% της ΕΛΣΤΑΤ μετρά μόνο το ηλιέλαιο;
Το 19,9% είναι η ετήσια μεταβολή της ευρύτερης κατηγορίας ελαίων και λιπών. Για τη μεταβολή μιας συγκεκριμένης μάρκας ηλιελαίου χρειάζονται συγκρίσιμες λιανικές τιμές. Τα 12 και 35 ευρώ που ανέφεραν τα ψητοπωλεία αφορούσαν επαγγελματική προμήθεια δέκα κιλών.
Πόσο θα κόστιζαν 40 λίτρα αμόλυβδης με την πανελλαδική τιμή της 31ης Μαρτίου;
Με 2,076 ευρώ ανά λίτρο, τα 40 λίτρα αντιστοιχούν σε 83,04 ευρώ. Είναι υπολογισμός στον σταθμισμένο πανελλαδικό μέσο των 95 οκτανίων. Η πραγματική χρέωση μιας απόδειξης θα προέκυπτε από την τιμή που είχε το πρατήριο τη στιγμή της αγοράς.
Πώς γίνεται ο πληθωρισμός να ήταν ταυτόχρονα 8,9% και 2,7%;
Το 8,9% συγκρίνει τον Μάρτιο του 2022 με τον Μάρτιο του 2021. Το 2,7% συγκρίνει τον Μάρτιο του 2022 με τον αμέσως προηγούμενο μήνα. Και τα δύο μεγέθη αφορούν τον γενικό δείκτη. Για να καταλάβουμε τη μεταβολή πρέπει να διαβάζουμε μαζί το ποσοστό και την περίοδο βάσης.
Γιατί τα στοιχεία της 31ης Μαρτίου έχουν έγγραφο με ημερομηνία Απριλίου;
Η 31η Μαρτίου είναι η ημέρα που περιγράφουν οι τιμές καυσίμων, ενώ η 5η Απριλίου είναι η ημερομηνία του εγγράφου. Αντίστοιχα, ο δείκτης του Μαρτίου ανακοινώθηκε στις 8 Απριλίου. Έτσι διακρίνουμε την περίοδο που μετρήθηκε από την ημερομηνία που έγιναν διαθέσιμα τα συνολικά στοιχεία.