Τιμές ελαιολάδου το 2023: Η μεγάλη άνοδος δημιουργούσε πραγματική πίεση στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς. Δεν αποδείκνυε όμως ότι η ακρίβεια καταργούσε νομικά κάποιο δοχείο ή ότι κάθε νοικοκυριό θα αγόραζε υποχρεωτικά με τον ίδιο τρόπο. Τα επίσημα στοιχεία χρειάζονται προσεκτική ανάγνωση: Άλλο τιμή παραγωγού, άλλο τιμή καταναλωτή και άλλο μια εκτίμηση επαγγελματία για τη μελλοντική συμπεριφορά της αγοράς.

Η ιστορική εικόνα περιλαμβάνει δύο διαφορετικά επίπεδα: Τις τιμές αναφοράς παραγωγού του Ιουνίου 2023, που δημοσίευσε το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιοκομίας, και τους ετήσιους δείκτες καταναλωτή του δεύτερου εξαμήνου, που αποτίμησε αργότερα η Eurostat. Οι δύο σειρές δεν είναι εναλλάξιμες και δεν αφορούν την ίδια ημερομηνία ή την ίδια συναλλαγή. Η σύγκριση εξηγεί την πίεση του 2023, όχι σημερινή εμπορική προσφορά.

Τι κατέγραφε το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιοκομίας

Στο δελτίο Ιουλίου 2023 του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιοκομίας, η ελληνική τιμή αναφοράς παραγωγού για το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο την εβδομάδα 12–18 Ιουνίου ήταν 5,70 ευρώ ανά κιλό. Η αναφερόμενη αύξηση έναντι της αντίστοιχης περιόδου της προηγούμενης ελαιοκομικής χρονιάς ήταν 72,7%. Στο ίδιο δελτίο εμφανίζονταν τιμές 6,20 ευρώ για την Ισπανία και 7,05 ευρώ για την Ιταλία.

Διαφημίσεις

Αυτά ήταν στοιχεία συγκεκριμένης κατηγορίας, χρονικής στιγμής και επιπέδου της αγοράς. Δεν ήταν τιμοκατάλογος όλων των καταστημάτων της Ελλάδας ούτε τιμή κάθε δοχείου που μπορούσε να αγοράσει ένας καταναλωτής. Το διάγραμμα του ίδιου δελτίου κατονομάζει αγορές αναφοράς, όπως Χανιά, Jaén και Bari. Μια τιμή αναφοράς δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως εξακριβωμένη συναλλαγή κάθε παραγωγού.

Στο δελτίο Ιουλίου οι συγκεκριμένες τιμές αφορούσαν την εβδομάδα 12–18 Ιουνίου, ενώ τα διαγράμματα παρουσίαζαν μηνιαίες σειρές. Δεν ήταν νέα εβδομαδιαία μέτρηση του Αυγούστου. Επιπλέον, ο κατακόρυφος άξονας των διαγραμμάτων χρησιμοποιεί ευρώ ανά 100 κιλά, σε αντίθεση με τα ευρώ ανά κιλό του συνοδευτικού κειμένου. Η αλλαγή μονάδας εξηγεί γιατί μια τιμή 570 ανά 100 κιλά αντιστοιχεί σε 5,70 ανά κιλό, χωρίς να πρόκειται για διαφορετική ανατίμηση.

Τι έδειξε αργότερα η Eurostat για τους καταναλωτές

Η αποτίμηση της Eurostat που δημοσιεύτηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2024 κατέγραψε ετήσια αύξηση των τιμών ελαιολάδου στην ΕΕ κατά 37% τον Αύγουστο του 2023. Ο αντίστοιχος ρυθμός ήταν 44% τον Σεπτέμβριο, 50% τον Οκτώβριο, 51% τον Νοέμβριο και 47% τον Δεκέμβριο. Κάθε ποσοστό συγκρίνει τον μήνα με τον ίδιο μήνα του προηγούμενου έτους.

Τον Ιανουάριο του 2024, η ετήσια μεταβολή ήταν 50% στην ΕΕ και 67% στην Ελλάδα. Η ελληνική τιμή αφορά άλλον γεωγραφικό δείκτη από τον ευρωπαϊκό και μεταγενέστερο μήνα από την αρχική είδηση. Δεν αποδεικνύει αύξηση 67% σε κάθε συγκεκριμένη συσκευασία που πουλήθηκε το καλοκαίρι ούτε χρησιμοποιείται ως σημερινό ποσοστό ανατίμησης.

Αυτή η μεταγενέστερη εικόνα επιβεβαιώνει ότι οι ανατιμήσεις ήταν ευρύτερο φαινόμενο. Δεν μετατρέπει, όμως, κάθε πρόβλεψη ή κάθε τοπική αναφορά τιμής σε πανελλαδικό στατιστικό δεδομένο. Η χρησιμότητα των επίσημων δεικτών είναι ότι επιτρέπουν συνεπή σύγκριση. Η χρησιμότητα μιας μεμονωμένης αναφοράς αγοράς είναι διαφορετική και εξαρτάται από το πόσο καθαρά περιγράφει προϊόν, ποσότητα, τόπο και χρόνο.

Τιμή παραγωγού και τελική τιμή δεν είναι ίδια μέτρηση

Στην τιμή παραγωγού εξετάζεται ένα προηγούμενο στάδιο της αλυσίδας. Η τελική αγορά του καταναλωτή μπορεί να αφορά συσκευασία, μεταφορά, εμπορική διάθεση και διαφορετικούς όρους συναλλαγής. Η απλή αφαίρεση δύο τιμών από διαφορετικά στάδια δεν αποδεικνύει από μόνη της καθαρό κέρδος κάποιου συγκεκριμένου μέρους της αγοράς.

Πριν κάνουμε τέτοια σύγκριση, χρειαζόμαστε ίδιο προϊόν, ίδια ποιότητα, ίδια μονάδα και όσο γίνεται ίδιο χρονικό πλαίσιο. Αν η μία παρατήρηση είναι σε ευρώ ανά κιλό και η άλλη σε ευρώ ανά λίτρο, δεν είναι έτοιμες για απλή αφαίρεση. Αν η μία αφορά τον Ιούνιο και η άλλη τον Οκτώβριο μιας περιόδου μεγάλων μεταβολών, η χρονική διαφορά είναι ακόμη ένας λόγος προσοχής.

Η ίδια πηγή δίνει συγκεκριμένο παράδειγμα διαφορετικής κατηγορίας: Στην Ισπανία, το εξαιρετικό παρθένο είχε τιμή αναφοράς 6,20 ευρώ ανά κιλό, ενώ το εξευγενισμένο 5,71 την ίδια εβδομάδα. Η διαφορά ήταν 0,49 ευρώ ανά κιλό. Δεν ήταν διαφορά παραγωγού και ραφιού ούτε τεκμήριο καθαρού κέρδους ενός εμπόρου· ήταν δύο διαφορετικές κατηγορίες προϊόντος στο επίπεδο τιμών παραγωγού. Η ταυτότητα της κατηγορίας έχει επομένως σημασία ακόμη και όταν τόπος, χρόνος και μονάδα συμφωνούν.

Γιατί η λέξη «τενεκές» δεν αρκεί για σύγκριση

Ο όρος περιγράφει ένα είδος δοχείου στην καθημερινή γλώσσα, όχι υποχρεωτικά μια μοναδική καθαρή ποσότητα. Αν δύο αναφορές δεν προσδιορίζουν λίτρα ή κιλά, δεν γνωρίζουμε αν συγκρίνουν την ίδια ποσότητα προϊόντος. Ούτε πρέπει να θεωρούμε ότι μια αναφορά βάρους περιλαμβάνει ή αποκλείει αυτομάτως το βάρος της συσκευασίας χωρίς σχετική διευκρίνιση.

Για τη σύγκριση μιας επιτρεπόμενης εμπορικής προσφοράς εξετάζουμε την καθαρή ποσότητα και την ίδια μονάδα μέτρησης. Δεν μετατρέπουμε αυθαίρετα λίτρα σε κιλά με αναλογία ένα προς ένα. Η μάζα και ο όγκος δεν είναι ίδιες έννοιες. Αν τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν σωστή μετατροπή, προτιμάμε σύγκριση στην ίδια μονάδα από τη συσκευασία ή ζητάμε διευκρίνιση.

Το ζήτημα της τιμής είναι διαφορετικό από τους κανόνες συσκευασίας, επισήμανσης και νόμιμης εμπορίας. Μια εκτίμηση ότι οι καταναλωτές θα περιορίσουν μεγάλες αγορές δεν αποτελεί νομική απόφαση για δοχεία. Αντίστοιχα, το παρόν ιστορικό άρθρο δεν παρέχει εξαίρεση από εμπορικούς κανόνες ή οδηγία αγοράς μη ελεγμένου χύμα προϊόντος.

Ένα υποθετικό παράδειγμα με ίδια μονάδα

Ας υποθέσουμε ότι δύο συγκρίσιμα προϊόντα της ίδιας κατηγορίας προσφέρονται το ένα σε συσκευασία 5 λίτρων με τιμή 45 ευρώ και το άλλο σε συσκευασία 1 λίτρου με τιμή 10 ευρώ. Το πρώτο αντιστοιχεί σε 9 ευρώ ανά λίτρο. Για την ίδια συνολική ποσότητα 5 λίτρων, η δεύτερη επιλογή θα κόστιζε 50 ευρώ. Η διαφορά είναι 5 ευρώ, όχι 35, που είναι η διαφορά των τιμών των δύο διαφορετικών συσκευασιών.

Το παράδειγμα είναι αριθμητικό και δεν περιγράφει πραγματική τιμή καταστήματος ή σημερινή προσφορά. Επίσης, δεν λέει ότι η μεγαλύτερη συσκευασία είναι πάντα η κατάλληλη επιλογή. Ένα νοικοκυριό εξετάζει και τη διαθέσιμη δαπάνη, την ποσότητα που πραγματικά χρειάζεται και τους όρους αποθήκευσης του προϊόντος. Η μικρότερη αρχική πληρωμή και η χαμηλότερη τιμή ανά λίτρο απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα.

Αν μια προσφορά περιλαμβάνει έξοδα παράδοσης, προσθέστε τα πριν συγκρίνετε την τελική επιβάρυνση. Στο υποθετικό παράδειγμα, επιπλέον κόστος 4 ευρώ θα έφερνε την πρώτη αγορά στα 49 ευρώ. Η διαφορά από τα 50 ευρώ θα περιοριζόταν στο 1 ευρώ. Δεν είναι σωστό να συγκρίνουμε την τελική δαπάνη της μιας επιλογής με την τιμή πριν από έξοδα της άλλης.

Υποθετικό παράδειγμα ελαιολάδου: Συσκευασία 5 λίτρων με 45 ευρώ συγκρίνεται με πέντε του 1 λίτρου προς 10 ευρώ, σύνολο 50. Με 4 ευρώ παράδοση στην πρώτη αγορά, η διαφορά περιορίζεται στο 1 ευρώ.

Πώς διαβάζουμε τις ετήσιες αυξήσεις

Η ετήσια μεταβολή συγκρίνει δύο αντίστοιχους μήνες διαφορετικών ετών. Δεν περιγράφει την αλλαγή από τον αμέσως προηγούμενο μήνα. Όταν ο ετήσιος ρυθμός της ΕΕ πέρασε από 37% τον Αύγουστο σε 44% τον Σεπτέμβριο, δεν μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η τιμή αυξήθηκε ακριβώς 7% μέσα σε έναν μήνα. Οι δύο ρυθμοί έχουν διαφορετικές μηνιαίες βάσεις σύγκρισης.

Αντίστοιχα, η υποχώρηση ενός θετικού ετήσιου ρυθμού δεν αποδεικνύει από μόνη της πτώση της τιμής σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Περιγράφει μικρότερη αύξηση έναντι του αντίστοιχου παλιού μήνα. Για να απαντήσουμε αν το προϊόν έγινε φθηνότερο από μήνα σε μήνα, χρειαζόμαστε τη συγκεκριμένη μηνιαία μεταβολή ή τις ίδιες τις συγκρίσιμες τιμές.

Ένας απλός δείκτης εξηγεί τη διαφορά: Αν το συγκρίσιμο κόστος ήταν 100 σε μια περίοδο βάσης, αύξηση 37% θα το έφερνε στο 137. Το 137 δεν είναι τιμή ευρώ μιας φιάλης, αλλά ένας τρόπος αναπαράστασης της μεταβολής. Δεν πρέπει να πολλαπλασιάζουμε μια σημερινή απόδειξη με έναν παλιό δείκτη για να κατασκευάσουμε ιστορική τιμή που δεν παρατηρήθηκε.

Η επίπτωση στο συνολικό καλάθι εξαρτάται και από τη συμμετοχή του προϊόντος. Σε ένα καθαρά υποθετικό καλάθι 100 ευρώ, όπου 10 ευρώ αφορούν ελαιόλαδο, αύξηση 50% μόνο αυτού του μέρους θα πρόσθετε 5 ευρώ, εφόσον οι ποσότητες και όλα τα άλλα κόστη έμεναν ίδια. Το σύνολο θα γινόταν 105 ευρώ, όχι 150. Το παράδειγμα δεν υπολογίζει πραγματικό οικογενειακό πληθωρισμό· δείχνει γιατί μια μεγάλη μεταβολή ενός προϊόντος δεν μεταφέρεται αυτούσια σε ολόκληρη τη δαπάνη.

Τι μπορεί να συγκρίνει ένα νοικοκυριό σε βάθος χρόνου

Μια χρήσιμη καταγραφή περιλαμβάνει ημερομηνία αγοράς, κατηγορία προϊόντος, καθαρή ποσότητα, συνολικό κόστος και τιμή στην ίδια μονάδα. Αν αλλάξει το μέγεθος ή η κατηγορία, σημειώνεται η αλλαγή αντί να εμφανίζεται σαν ακριβώς ίδιο προϊόν. Οι αποδείξεις βοηθούν να ξεχωρίσετε τη δική σας δαπάνη από τη γενική κίνηση ενός στατιστικού δείκτη.

Διαχωρίστε επίσης την ποσότητα που αγοράσατε από την ποσότητα που χρησιμοποιήσατε. Ένας ακριβότερος μήνας αγορών μπορεί να περιλαμβάνει μεγαλύτερο απόθεμα και δεν σημαίνει υποχρεωτικά αντίστοιχη αύξηση κατανάλωσης. Αν θέλετε να καταλάβετε την επίπτωση στον προϋπολογισμό, συγκρίνετε ομοειδείς περιόδους. Μην αποδίδετε ολόκληρη τη μεταβολή μόνο στην τιμή όταν έχει αλλάξει ταυτόχρονα και η ποσότητα.

Στο αρχείο ειδήσεων για το ελαιόλαδο οι παλιές εκτιμήσεις χρειάζονται πάντα τη χρονιά τους. Τα στοιχεία του 2023 εξηγούν εκείνη την περίοδο. Δεν προβλέπουν αυτομάτως τη σημερινή τιμή, δεν πιστοποιούν κάθε σημερινή προσφορά και δεν δικαιολογούν προτροπή για μαζική αποθεματοποίηση με βάση έναν παλιό φόβο ελλείψεων.

Συχνές ερωτήσεις

1. Η άνοδος της τιμής σήμαινε νομική κατάργηση του τενεκέ;

Μια οικονομική εκτίμηση για το πώς θα αγοράζουν τα νοικοκυριά δεν είναι απόφαση αλλαγής των κανόνων συσκευασίας. Το συγκεκριμένο ιστορικό θέμα αφορά τιμές και αγοραστική επιβάρυνση. Δεν αποτελεί σημερινή νομική γνωμάτευση για κάθε μορφή διάθεσης προϊόντος.

2. Η τιμή παραγωγού ήταν η τιμή στο ράφι;

Όχι. Πρόκειται για διαφορετικό στάδιο και διαφορετικό δείγμα της αγοράς. Συγκρίνετε ίδια κατηγορία, ίδια μονάδα και αντίστοιχη περίοδο. Δεν προκύπτει καθαρό εμπορικό κέρδος από μια απλή αφαίρεση δύο ανόμοιων τιμών.

3. Το 67% της Eurostat αφορούσε κάθε ελληνική συσκευασία τον Αύγουστο του 2023;

Όχι. Η αναφορά αφορά τον ελληνικό δείκτη ετήσιας μεταβολής τον Ιανουάριο του 2024. Είναι μεταγενέστερη και δεν περιγράφει κάθε μεμονωμένο προϊόν. Ο δείκτης της ΕΕ για τον Αύγουστο του 2023 ήταν διαφορετικό στατιστικό μέγεθος.

4. Είναι πάντα οικονομικότερη η μεγαλύτερη αγορά;

Η σύγκριση ξεκινά από την τιμή στην ίδια μονάδα και το τελικό κόστος, μαζί με τυχόν έξοδα. Χρειάζεται όμως και αξιολόγηση της ποσότητας που χρειάζεστε. Η χαμηλότερη τιμή ανά λίτρο δεν κάνει κάθε μεγαλύτερη αρχική δαπάνη αυτομάτως κατάλληλη για κάθε νοικοκυριό.