Οι οφειλέτες της ΑΑΔΕ ήταν 4.240.749 τον Σεπτέμβριο του 2022, ενώ 1.387.239 καταγράφονταν υπό αναγκαστικά μέτρα είσπραξης. Η σύγκριση με τον Αύγουστο έδειχνε δύο διαφορετικές κινήσεις: το σύνολο των οφειλετών μειώθηκε, αλλά η κατηγορία όσων βρίσκονταν υπό μέτρα αυξήθηκε. Αυτή είναι η συγκεκριμένη ιστορική είδηση πίσω από το δημοσίευμα της 16ης Νοεμβρίου 2022. Τα στοιχεία περιγράφουν εκείνον τον μήνα και δεν αποτελούν ανακοίνωση σημερινών ελέγχων ή κατασχέσεων.

Τα τρία μεγέθη του Σεπτεμβρίου 2022

Η πρωτογενής πηγή είναι το μηνιαίο αρχείο παρακολούθησης της φορολογικής διοίκησης για τον Σεπτέμβριο 2022. Στο φύλλο για τα αναγκαστικά μέτρα είσπραξης η ΑΑΔΕ παραθέτει χωριστά το σύνολο των οφειλετών, εκείνους στους οποίους μπορούσαν να ληφθούν μέτρα και εκείνους που βρίσκονταν ήδη υπό μέτρα. Οι ονομασίες έχουν σημασία: περιγράφουν διαφορετικά σύνολα και δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται σαν να ήταν η ίδια μέτρηση.

ΜέγεθοςΑύγουστος 2022Σεπτέμβριος 2022Καθαρή μεταβολή
Σύνολο οφειλετών4.326.0924.240.749−85.343
Οφειλέτες στους οποίους μπορούσαν να ληφθούν αναγκαστικά μέτρα2.015.8502.020.050+4.200
Οφειλέτες υπό αναγκαστικά μέτρα1.378.3761.387.239+8.863

Οι τιμές του Αυγούστου διασταυρώνονται και με το αντίστοιχο επίσημο αρχείο Αυγούστου 2022. Η μεταβολή σε κάθε γραμμή προκύπτει αφαιρώντας την τιμή του Αυγούστου από εκείνη του Σεπτεμβρίου. Πρόκειται για συγκρίσεις πλήθους οφειλετών, χωρίς ποσά σε ευρώ. Οι τρεις γραμμές δεν αθροίζονται, καθώς δεν είναι τρεις ανεξάρτητες ομάδες που συγκροτούν ένα νέο συνολικό πλήθος.

Διαφημίσεις
Τρεις συγκρίσεις οφειλετών ΑΑΔΕ από Αύγουστο σε Σεπτέμβριο 2022: σύνολο −85.343, δυνητικά αναγκαστικά μέτρα +4.200 και ήδη υπό μέτρα +8.863, χωρίς άθροιση των κατηγοριών.

Λιγότεροι συνολικά οφειλέτες, περισσότεροι υπό μέτρα

Το συνολικό πλήθος υποχώρησε κατά 85.343, δηλαδή περίπου 1,97%. Συνεπώς, η διατύπωση ότι τον συγκεκριμένο μήνα υπήρξε γενική «έκρηξη» στον αριθμό των οφειλετών δεν αποδίδει τη σύγκριση των δύο μηνών. Αυτό δεν αναιρεί ότι ο συνολικός αριθμός παρέμενε μεγάλος. Δείχνει όμως γιατί χρειάζεται να αναφέρονται μαζί το μέγεθος και η κατεύθυνση της μεταβολής του, αντί να συνάγεται αύξηση από το ύψος ενός αριθμού.

Στη δεύτερη γραμμή η αύξηση ήταν 4.200 οφειλέτες, περίπου 0,21%. Στην τρίτη ήταν 8.863, περίπου 0,64%. Οι διαφορετικές κατευθύνσεις δεν είναι αριθμητική αντίφαση. Το σύνολο μπορούσε να μειώνεται ενώ μια επιμέρους κατηγορία μεγάλωνε. Ο πίνακας, ωστόσο, δεν εξηγεί ποιοι συγκεκριμένοι οφειλέτες εισήλθαν ή εξήλθαν από κάθε κατηγορία ούτε για ποιον λόγο. Δεν επιτρέπει, επομένως, να αποδώσουμε τη μείωση αποκλειστικά σε πληρωμές ή την αύξηση αποκλειστικά σε μια νέα διοικητική πρωτοβουλία.

Γιατί το 25% ήταν λανθασμένο

Η παλιότερη διατύπωση συνέδεε τους 2.020.050 οφειλέτες στους οποίους μπορούσαν να ληφθούν μέτρα με ποσοστό 25% του συνόλου των 4.240.749. Η συγκεκριμένη διαίρεση δίνει 47,6%, με στρογγυλοποίηση στο πρώτο δεκαδικό ψηφίο. Άρα ο αριθμός των 2.020.050 και το ποσοστό 25% δεν περιγράφουν την ίδια σχέση με αυτόν τον παρονομαστή. Δεν πρόκειται για μικρή διαφορά στρογγυλοποίησης, αλλά για ουσιαστικά διαφορετική εικόνα της αναλογίας.

Αντίστοιχα, οι 1.387.239 οφειλέτες υπό μέτρα αντιστοιχούσαν στο 32,7% όλων των οφειλετών. Αυτό το ποσοστό απαντά στην ερώτηση «πόσοι από το συνολικό πλήθος βρίσκονταν υπό μέτρα;». Δεν είναι ο επίσημος δείκτης κάλυψης των οφειλετών στους οποίους μπορούσαν να ληφθούν μέτρα. Για να υπολογιστεί ο δεύτερος, χρειάζεται μικρότερος παρονομαστής: οι 2.020.050 της αντίστοιχης κατηγορίας.

Τι μετρούσε ο επίσημος δείκτης 68,7%

Στο ίδιο αρχείο ο δείκτης KPI 9 υπολογίζεται ως λόγος των οφειλετών υπό αναγκαστικά μέτρα προς τους οφειλέτες στους οποίους μπορούσαν να ληφθούν τέτοια μέτρα. Για τον Σεπτέμβριο η πράξη ήταν 1.387.239 προς 2.020.050, δηλαδή περίπου 68,7%. Ο τύπος του υπολογισμού βρίσκεται μέσα στο ίδιο το φύλλο εργασίας. Έτσι μπορεί να ελεγχθεί ποια ακριβώς κατηγορία χρησιμοποιούσε η ΑΑΔΕ ως βάση σύγκρισης.

Τον Αύγουστο ο αντίστοιχος δείκτης ήταν περίπου 68,4%. Η άνοδος ήταν περίπου 0,30 ποσοστιαίες μονάδες, υπολογισμένη πριν από τη στρογγυλοποίηση. Οι ποσοστιαίες μονάδες εκφράζουν τη διαφορά δύο ποσοστών. Διαφέρουν από το 0,64%, το οποίο εκφράζει την αύξηση του ίδιου του αριθμού των οφειλετών υπό μέτρα. Η διάκριση αποτρέπει τη σύγχυση ανάμεσα στη μεταβολή ενός πλήθους και στη μεταβολή του μεριδίου του μέσα σε ένα άλλο σύνολο.

Πώς μπορούσε να πέφτει το ποσοστό ενώ αυξανόταν το πλήθος

Η σύγκριση Ιουλίου και Αυγούστου προσφέρει ένα χρήσιμο πραγματικό παράδειγμα. Τον Ιούλιο καταγράφονταν 1.378.297 οφειλέτες υπό μέτρα, σε σύνολο 1.966.599 στους οποίους μπορούσαν να ληφθούν μέτρα. Ο δείκτης ήταν περίπου 70,1%. Τον Αύγουστο οι πρώτοι αυξήθηκαν μόλις κατά 79, σε 1.378.376, ενώ η δεύτερη κατηγορία αυξήθηκε κατά 49.251, σε 2.015.850. Ο δείκτης υποχώρησε περίπου στο 68,4%, παρότι ο αριθμητής είχε επίσης αυξηθεί.

Η πτώση του ποσοστού, συνεπώς, δεν σήμαινε μείωση του αριθμού των οφειλετών υπό μέτρα. Ο παρονομαστής μεγάλωσε πολύ περισσότερο αναλογικά και επηρέασε το αποτέλεσμα της διαίρεσης. Για τον ίδιο λόγο, μια άνοδος του δείκτη δεν αρκεί για να κριθεί πόσες ενέργειες έγιναν ή πόσα χρήματα εισπράχθηκαν. Ο δείκτης αποτυπώνει την αναλογία δύο συγκεκριμένων κατηγοριών και πρέπει να διαβάζεται μαζί με τις απόλυτες τιμές τους.

Έτσι, η ιστορική εικόνα του Σεπτεμβρίου γίνεται ακριβέστερη όταν συγκρίνεται και με τους δύο προηγούμενους μήνες: ο δείκτης ανέβηκε από τον Αύγουστο, αλλά παρέμεινε χαμηλότερος από τον Ιούλιο. Δεν υπήρχε μία ενιαία ανοδική πορεία για όλα τα μεγέθη. Η επιλογή της αφετηρίας αλλάζει τη σύγκριση, γι’ αυτό κάθε αναφορά σε αύξηση ή μείωση χρειάζεται να κατονομάζει τους μήνες που αντιπαραβάλλει.

Η αύξηση κατά 8.863 δεν ήταν καταμέτρηση νέων κατασχέσεων

Η αφαίρεση 1.387.239 − 1.378.376 δίνει την καθαρή διαφορά ανάμεσα σε δύο μηνιαίες καταγραφές. Δεν δίνει αυτομάτως το πλήθος νέων εντολών κατάσχεσης που εκδόθηκαν μέσα στον Σεπτέμβριο. Ο τίτλος της γραμμής αναφέρεται σε οφειλέτες υπό αναγκαστικά μέτρα, όχι σε αριθμό κατασχετηρίων, τραπεζικών λογαριασμών ή επιμέρους πράξεων. Από αυτόν τον πίνακα δεν προκύπτει ποιο μέτρο αφορούσε κάθε εγγραφή.

Ένα υποθετικό παράδειγμα δείχνει τη διαφορά. Αν σε μια ομάδα προστίθενταν 100 εγγραφές και αφαιρούνταν 40, η καθαρή αύξηση θα ήταν 60. Αν προστίθενταν μόνο 60 χωρίς καμία αποχώρηση, η ίδια καθαρή αύξηση θα προέκυπτε από διαφορετική κίνηση. Τα ενδεικτικά αυτά μεγέθη δεν περιγράφουν πραγματικές υποθέσεις της ΑΑΔΕ. Εξηγούν γιατί χρειάζονται πρόσθετα στοιχεία εισόδων και εξόδων για να μετατραπεί μια μηνιαία διαφορά σε αριθμό νέων περιπτώσεων.

Πώς άλλαζε η εικόνα μέσα στο 2022

Το αρχείο του Σεπτεμβρίου περιέχει και τις προηγούμενες μηνιαίες τιμές του 2022. Το σύνολο των οφειλετών ήταν 4.049.913 τον Ιανουάριο, 4.744.758 τον Μάιο και 4.230.900 τον Ιούλιο. Ακολούθησε άνοδος τον Αύγουστο και πτώση τον Σεπτέμβριο. Η επιλογή μόνο ενός μήνα θα έκρυβε αυτές τις διακυμάνσεις. Η σειρά δεν τεκμηριώνει από μόνη της ποια φορολογική υποχρέωση, προθεσμία ή συμπεριφορά πληρωμών προκάλεσε καθεμία από αυτές.

Στους οφειλέτες υπό μέτρα η καταγραφή ήταν 1.335.786 τον Ιανουάριο και 1.378.297 τον Ιούλιο. Τον Σεπτέμβριο έφτασε τους 1.387.239, δηλαδή 51.453 περισσότερους από τον Ιανουάριο. Και εδώ πρόκειται για διαφορά δύο καταγραφών, όχι για όλες τις ενέργειες του εννεαμήνου. Η πρόσθεση των μηνιαίων τιμών θα μετρούσε επανειλημμένα όσους παρέμεναν στην κατηγορία από μήνα σε μήνα και δεν θα έδινε ετήσιο πλήθος διαφορετικών οφειλετών.

Πλήθος οφειλετών, ύψος χρέους και είσπραξη είναι διαφορετικά στοιχεία

Μια μείωση στον αριθμό των οφειλετών δεν αποδεικνύει ισόποση ή ανάλογη μείωση του χρέους σε ευρώ. Διαφορετικές εγγραφές μπορούν να έχουν διαφορετικό υπόλοιπο οφειλής. Επομένως, από μια μεταβολή κατά 85.343 στο πλήθος δεν προκύπτει πόσα χρήματα εξοφλήθηκαν, διαγράφηκαν ή παρέμειναν ανεξόφλητα. Για αυτά τα ερωτήματα απαιτούνται οι αντίστοιχες χρηματικές σειρές και οι ορισμοί τους, με την ίδια περίοδο αναφοράς.

Ούτε η καταγραφή κάποιου υπό μέτρα αποδεικνύει ότι εισπράχθηκε ολόκληρη η οφειλή του. Η επιλογή μιας υπόθεσης, η επιβολή ενός μέτρου και η τελική είσπραξη είναι διαφορετικές πληροφορίες. Στην αναδρομή στο εγχειρίδιο κατασχέσεων της ΑΑΔΕ του 2023 εξηγούνται τα διακριτά στάδια της κατάσχεσης στα χέρια τρίτου. Εκείνο το θέμα αφορά την περιγραφή της διαδικασίας σε μεταγενέστερο εγχειρίδιο· εδώ εξετάζονται οι αριθμοί του Σεπτεμβρίου 2022.

Γιατί δεν σημαίνει «οι μισοί Έλληνες»

Η μονάδα που χρησιμοποιεί ο μηνιαίος πίνακας είναι οι οφειλέτες. Δεν είναι ο γενικός πληθυσμός της χώρας. Στη μεταγενέστερη Έκθεση Απολογισμού 2022 της ΑΑΔΕ, που εκδόθηκε τον Μάρτιο 2023, η παρουσίαση του ληξιπρόθεσμου υπολοίπου διαχωρίζει φυσικά και νομικά πρόσωπα για την 1η Ιανουαρίου 2023. Η διάκριση δείχνει γιατί οι φορολογικοί οφειλέτες δεν πρέπει να παρουσιάζονται συλλήβδην ως ισάριθμοι ιδιώτες πολίτες. Δεν μεταφέρουμε, όμως, την κατανομή της 1ης Ιανουαρίου στον Σεπτέμβριο, καθώς αφορά άλλη ημερομηνία.

Για να υποστηριχθεί ένα ποσοστό επί του πληθυσμού ή επί όλων των φορολογουμένων, θα χρειαζόταν σαφής, συμβατός παρονομαστής. Ο συγκεκριμένος πίνακας δεν παρέχει τέτοια σύγκριση. Το ασφαλές συμπέρασμα περιορίζεται στις κατηγορίες που πράγματι μετρά: συνολικοί οφειλέτες, οφειλέτες στους οποίους μπορούσαν να ληφθούν μέτρα και οφειλέτες υπό μέτρα. Έτσι διατηρείται η σημασία της ιστορικής καταγραφής χωρίς να διογκώνεται ο αριθμός όσων αφορά.

Συχνές ερωτήσεις

Αυξήθηκαν τελικά οι οφειλέτες τον Σεπτέμβριο 2022;

Το σύνολο μειώθηκε από 4.326.092 σε 4.240.749 σε σχέση με τον Αύγουστο. Αυξήθηκαν δύο διαφορετικές κατηγορίες: εκείνοι στους οποίους μπορούσαν να ληφθούν αναγκαστικά μέτρα και εκείνοι που βρίσκονταν ήδη υπό μέτρα. Η απάντηση εξαρτάται, επομένως, από το ποια γραμμή του πίνακα εξετάζουμε. Μια γενική αναφορά σε αύξηση όλων των οφειλετών θα ήταν ανακριβής.

Το 68,7% αφορούσε όλους τους οφειλέτες;

Αφορούσε τους οφειλέτες υπό μέτρα ως ποσοστό εκείνων στους οποίους μπορούσαν να ληφθούν μέτρα. Με παρονομαστή όλους τους οφειλέτες, η αναλογία ήταν 32,7%. Τα δύο ποσοστά μπορούν να είναι ταυτόχρονα σωστά επειδή απαντούν σε διαφορετική ερώτηση. Η αναφορά του παρονομαστή δίπλα στο ποσοστό είναι απαραίτητη για να γίνει κατανοητό τι ακριβώς συγκρίνεται.

Οι 8.863 επιπλέον εγγραφές σήμαιναν νέες κατασχέσεις λογαριασμών;

Η πηγή δεν τεκμηριώνει αυτό το συμπέρασμα. Ο αριθμός προκύπτει από την καθαρή μεταβολή του πλήθους οφειλετών υπό αναγκαστικά μέτρα ανάμεσα σε Αύγουστο και Σεπτέμβριο. Δεν αποτελεί ξεχωριστή καταμέτρηση νέων τραπεζικών κατασχέσεων, ούτε αναφέρει πόσους λογαριασμούς αφορούσαν οι ενέργειες. Δεν μπορεί επίσης να μετατραπεί σε ποσό χρημάτων που εισπράχθηκε.

Ο πίνακας ανακοίνωνε ότι θα λαμβάνονταν μέτρα σε άλλους 632.811;

Η αφαίρεση 2.020.050 − 1.387.239 δίνει 632.811. Είναι αριθμητική διαφορά των δύο κατηγοριών του Σεπτεμβρίου, όχι ανακοίνωση προγράμματος με ισάριθμες επικείμενες πράξεις. Ο πίνακας δεν κατονομάζει υποθέσεις, δεν ορίζει ημερομηνίες εκτέλεσης και δεν βεβαιώνει ότι κάθε οφειλέτης θα αντιμετώπιζε το ίδιο μέτρο. Μια τέτοια πρόβλεψη θα απαιτούσε διαφορετική, συγκεκριμένη επίσημη τεκμηρίωση.

Μπορούν τα στοιχεία του 2022 να δείξουν τι ισχύει για μια σημερινή οφειλή;

Τα ιστορικά συγκεντρωτικά στοιχεία δεν προσδιορίζουν τη σημερινή κατάσταση μιας ατομικής υπόθεσης, τις νόμιμες προϋποθέσεις ή κάποια προσωπική προθεσμία. Η ΑΑΔΕ διατηρεί στη σελίδα των δεικτών φορολογικής διοίκησης χωριστά αρχεία ανά περίοδο. Η ημερομηνία του αρχείου είναι το πρώτο στοιχείο που χρειάζεται να διακρίνεται από την ημερομηνία δημοσίευσης ενός άρθρου. Το παρόν εξηγεί αποκλειστικά την καταγραφή του Σεπτεμβρίου 2022.