Οι προσφορές 1+1 το 2023 δεν καταργήθηκαν με κάποια γενική απόφαση για τα σούπερ μάρκετ. Στην κυβερνητική ενημέρωση της 16ης Νοεμβρίου, ο Παύλος Μαρινάκης διέψευσε ρητά αυτό το ενδεχόμενο. Το ζήτημα που συζητούνταν ήταν η διαφάνεια των προωθητικών ενεργειών και η δυνατότητα περισσότερων σταθερών μειώσεων στην τιμή του ραφιού, όχι η απαγόρευση να αγοράζει κάποιος δύο προϊόντα στην τιμή του ενός.
Η διάκριση έχει σημασία επειδή μια εμπορική προσφορά και μια πραγματική εξοικονόμηση δεν ταυτίζονται πάντοτε. Το 1+1 μπορεί να συμφέρει, αλλά το όφελος εξαρτάται από την τιμή του πακέτου, την ποσότητα, το προϊόν με το οποίο συγκρίνεται και το αν ο καταναλωτής χρειάζεται πραγματικά και τα δύο τεμάχια. Αυτά είναι διαφορετικά ερωτήματα από το αν επιτρέπεται η συγκεκριμένη μορφή πώλησης.
Τι ειπώθηκε επίσημα στις 16 Νοεμβρίου 2023
Στην επίσημη απομαγνητοφώνηση της κυβερνητικής ενημέρωσης, η ερώτηση αφορούσε ακριβώς τις αναφορές ότι θα καταργούνταν οι προσφορές 1+1. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος απάντησε αρνητικά και ξεχώρισε την ύπαρξη προσφορών από τον έλεγχο για το αν αυτές αντιστοιχούσαν σε πραγματικό όφελος. Ως παράδειγμα προβλήματος ανέφερε την ανατίμηση ενός προϊόντος πριν από την ανακοίνωση μιας προσφοράς.
Στην ίδια απάντηση αναφέρθηκε στη χωριστή πρωτοβουλία μείωσης τιμών τουλάχιστον κατά 5% για τουλάχιστον έξι μήνες. Πρόκειται για δύο διαφορετικές λογικές: στη μία ο καταναλωτής συναντά μια περιοδική προωθητική ενέργεια και στην άλλη μια χαμηλότερη τιμή που δεσμεύεται να διατηρηθεί για μεγαλύτερο διάστημα. Η παρουσία της δεύτερης πρωτοβουλίας δεν συνεπαγόταν ότι απαγορευόταν η πρώτη.
Επομένως, οι ονομασίες συγκεκριμένων αλυσίδων σε έναν τίτλο δεν αποτελούσαν απόδειξη ότι οι επιχειρήσεις αυτές σταματούσαν τις προσφορές τους. Η επίσημη ενημέρωση δεν ανακοίνωνε καθολική κατάργηση για ΑΒ Βασιλόπουλο, Σκλαβενίτη, Lidl ή το σύνολο της αγοράς. Για ειδικό εμπορικό όρο κάθε επιχείρησης θα απαιτούνταν δική της συγκεκριμένη ανακοίνωση.
Το δημοσιογραφικό σενάριο δεν ήταν θεσπισμένο μέτρο
Στη συζήτηση του Νοεμβρίου είχαν εμφανιστεί αναφορές σε πιθανούς περιορισμούς της έκτασης των προωθητικών ενεργειών. Το αρχικό δημοσίευμα παρουσίαζε σενάρια για ποσοστά όγκου ή κόστους και απέδιδε τις πληροφορίες του σε άλλο μέσο. Δεν παρατίθετο πράξη με αριθμό, δημοσίευση και ημερομηνία έναρξης που να καταργεί το 1+1.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συζητήσεις για αλλαγές στην αγορά δεν είχαν πολιτική σημασία. Σημαίνει ότι ο καταναλωτής δεν έπρεπε να αντιμετωπίσει μια υπό επεξεργασία πρόταση σαν ήδη ισχύον κανόνα. Άλλο η πληροφορία ότι εξετάζεται ένας περιορισμός και άλλο η ανακοίνωση ότι μια μορφή προσφοράς έπαψε να επιτρέπεται από συγκεκριμένη ημερομηνία.
Η μεταφορά ενός μέρους των περιοδικών εκπτώσεων στη σταθερή τιμή θα άλλαζε επίσης τον τρόπο με τον οποίο εμφανίζεται το όφελος. Το ότι ένας διάδρομος έχει λιγότερα καρτελάκια προσφορών δεν αρκεί για να δείξει αν το τελικό καλάθι έγινε ακριβότερο ή φθηνότερο. Χρειάζεται σύγκριση συγκεκριμένων ποσοτήτων και τιμών, όχι μόνο καταμέτρηση των ενδείξεων «δώρο».
Πότε το 1+1 δίνει πράγματι τη μισή τιμή ανά τεμάχιο
Έστω ότι ένα ίδιο προϊόν, ίδιας ποσότητας και χαρακτηριστικών, πωλείται κανονικά 5 ευρώ το τεμάχιο. Αν το πακέτο δύο τεμαχίων κοστίζει συνολικά 5 ευρώ, το κόστος ανά τεμάχιο είναι 2,50 ευρώ. Σε αυτή την υποθετική περίπτωση, όποιος χρειάζεται δύο τεμάχια πληρώνει τα μισά από τα 10 ευρώ που θα χρειαζόταν για να αγοράσει δύο χωριστά στην τιμή των 5 ευρώ.
Εάν, αντίθετα, τα δύο τεμάχια πωλούνται μαζί 8 ευρώ, η τιμή ανά τεμάχιο είναι 4 ευρώ. Υπάρχει διαφορά 2 ευρώ από την αγορά δύο χωριστών τεμαχίων των 5 ευρώ, δηλαδή μείωση 20% στο συνολικό κόστος των δύο. Δεν είναι το ίδιο αριθμητικό όφελος με δύο τεμάχια στην τιμή του ενός. Οι αριθμοί αυτοί είναι παραδείγματα, όχι καταγεγραμμένες τιμές κάποιας αλυσίδας.
Το αποτέλεσμα αλλάζει ξανά αν το μεμονωμένο προϊόν κοστίζει 4 ευρώ σε άλλο κατάστημα. Τότε δύο τεμάχια των 4 ευρώ έχουν επίσης συνολικό κόστος 8 ευρώ. Η σύγκριση με την ακριβότερη μεμονωμένη τιμή μέσα σε ένα μόνο κατάστημα δεν αποδεικνύει ότι το προωθητικό πακέτο είναι η φθηνότερη διαθέσιμη επιλογή στην αγορά.

Η ποσότητα της συσκευασίας μπορεί να αλλάξει τη σύγκριση
Ο αριθμός τεμαχίων από μόνος του δεν περιγράφει τι αγοράζει κάποιος. Δύο συσκευασίες των 400 γραμμαρίων περιέχουν συνολικά 800 γραμμάρια, ενώ μία συσκευασία ενός κιλού περιέχει 1.000 γραμμάρια. Το να συγκρίνουμε απλώς «δύο αντί για ένα» αγνοεί αυτή τη διαφορά.
Για παράδειγμα, πακέτο δύο συσκευασιών των 400 γραμμαρίων με συνολική τιμή 6 ευρώ αντιστοιχεί σε 7,50 ευρώ ανά κιλό. Μια άλλη συσκευασία ενός κιλού με τιμή 7 ευρώ είναι φθηνότερη ανά κιλό, παρά τη μεγαλύτερη τιμή που φαίνεται στο μεμονωμένο καρτελάκι της. Πρόκειται για απλή αναγωγή στην ίδια ποσότητα, χωρίς ισχυρισμό ότι τα δύο προϊόντα έχουν ίδια ποιότητα ή σύνθεση.
Αν υπάρχουν διαφορές στη σύνθεση, στη χρήση ή στη συγκέντρωση, η σύγκριση χρειάζεται και δεύτερο έλεγχο. Στα απορρυπαντικά, για παράδειγμα, δεν αρκεί πάντα ο όγκος: διαφορετική συνιστώμενη δόση μπορεί να δίνει διαφορετικό αριθμό πλύσεων. Δεν μεταφέρουμε επομένως το ίδιο υποθετικό αποτέλεσμα σε κάθε κατηγορία προϊόντος χωρίς να διαβάσουμε τα χαρακτηριστικά της.
Όταν το δεύτερο προϊόν δεν έχει την ίδια τιμή
Χρειάζεται επίσης να διαβάζεται αν το όφελος αφορά δύο ίδια προϊόντα ή διαφορετικά είδη μιας επιλεγμένης ομάδας. Σε ένα υποθετικό πακέτο όπου πληρώνεται το ακριβότερο και δίνεται χωρίς επιπλέον κόστος το φθηνότερο, ένα προϊόν 6 ευρώ μαζί με ένα προϊόν 4 ευρώ κοστίζουν συνολικά 6 αντί για 10 ευρώ. Το συνολικό όφελος είναι 4 ευρώ, δηλαδή 40% για αυτόν τον συγκεκριμένο συνδυασμό, όχι 50%.
Αν ο αγοραστής επιλέξει δύο προϊόντα των 6 ευρώ με τον ίδιο ακριβώς υποθετικό όρο, πληρώνει 6 αντί για 12 ευρώ. Τότε η αριθμητική σχέση αλλάζει. Αυτό δεν αποδεικνύει τι ισχύει σε οποιαδήποτε πραγματική προσφορά: δείχνει γιατί η σύνθεση του πακέτου και ο γραπτός όρος έχουν σημασία. Η επιλογή διαφορετικών τεμαχίων, τυχόν εξαιρέσεις ή ο περιορισμός σε συγκεκριμένους κωδικούς δεν πρέπει να χάνονται πίσω από μια γενική εντυπωσιακή ετικέτα.
Μικρότερη τιμή ανά τεμάχιο δεν σημαίνει μικρότερο σημερινό έξοδο
Ένας καταναλωτής που χρειάζεται μόνο μία συσκευασία μπορεί να πληρώσει περισσότερα στο ταμείο για να εξασφαλίσει χαμηλότερη τιμή ανά τεμάχιο. Αν μία συσκευασία κοστίζει 3 ευρώ και ένα πακέτο δύο κοστίζει 5 ευρώ, το πακέτο έχει τιμή 2,50 ευρώ ανά συσκευασία. Το άμεσο έξοδο, όμως, είναι 5 αντί για 3 ευρώ.
Αν θα χρησιμοποιηθούν και οι δύο συσκευασίες, η διαφορά μπορεί να είναι πραγματικό μελλοντικό όφελος. Αν η δεύτερη λήξει, αλλοιωθεί ή παραμείνει αχρησιμοποίητη, ο χαμηλότερος αριθμός ανά τεμάχιο δεν περιγράφει πλέον το κόστος της ποσότητας που αξιοποιήθηκε. Η διάρκεια ζωής και ο διαθέσιμος αποθηκευτικός χώρος έχουν διαφορετική σημασία για ένα φρέσκο τρόφιμο και για ένα χαρτικό.
Έτσι εξηγείται και η ουσία της συζήτησης για μόνιμα χαμηλότερη τιμή. Μια μικρότερη τιμή για ένα τεμάχιο μπορεί να εξυπηρετεί εκείνον που δεν μπορεί ή δεν θέλει να αγοράσει απόθεμα. Μια περιοδική πολυσυσκευασία μπορεί να εξυπηρετεί άλλο νοικοκυριό. Καμία από τις δύο μορφές δεν αποδεικνύεται καλύτερη για όλους μόνο από την ονομασία της.
Πέντε έλεγχοι για μια συγκρίσιμη τιμή
Τα αριθμητικά παραδείγματα γίνονται πιο χρήσιμα όταν κρατάμε τις ίδιες πληροφορίες για κάθε επιλογή. Μια πρακτική σειρά σύγκρισης είναι η ακόλουθη:
- Ακριβές προϊόν: Καταγράφουμε σύνθεση, βάρος ή όγκο. Μια μικρότερη συσκευασία ή διαφορετική συγκέντρωση μπορεί να αλλάζει το αποτέλεσμα, ακόμη και όταν η εμπορική ονομασία μοιάζει.
- Κοινή μονάδα: Μετατρέπουμε και τις δύο τιμές σε ευρώ ανά κιλό, λίτρο ή πραγματικά συγκρίσιμο τεμάχιο. Κρατάμε χωριστά την τιμή του πακέτου και αυτήν τη μοναδιαία τιμή.
- Ποσό στο ταμείο: Σημειώνουμε πόσα χρήματα απαιτεί η συγκεκριμένη αγορά. Η χαμηλότερη τιμή ανά τεμάχιο δεν μειώνει αναγκαστικά το ποσό που χρειάζεται να διαθέσουμε εκείνη τη στιγμή.
- Γραπτοί όροι: Διαβάζουμε αν απαιτούνται συγκεκριμένοι κωδικοί, συνδυασμός ειδών ή κάρτα πελάτη. Δεν υποθέτουμε ότι η μεγάλη ένδειξη στο ράφι περιγράφει κάθε διαθέσιμο προϊόν.
- Χρόνος και ανάγκη: Συγκρίνουμε τιμές της ίδιας περιόδου και ποσότητες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Μια παλιά φωτογραφία τιμοκαταλόγου ή ένα προϊόν που θα λήξει δεν δίνουν την ίδια πρακτική αξία με μια αξιοποιήσιμη αγορά.
Τι άλλαξε αργότερα και δεν πρέπει να αποδοθεί στον Νοέμβριο 2023
Η επίσημη διευκρίνιση της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου για τα μέτρα του 2024 περιγράφει διαφορετικό, ειδικό περιορισμό. Για τις προβλεπόμενες κατηγορίες προϊόντων στις οποίες εφαρμοζόταν αύξηση τιμής από τις 10 Ιανουαρίου 2024, εξηγούσε την απαγόρευση προωθητικής ενέργειας για τρεις μήνες από την εφαρμογή της αύξησης.
Αυτό δεν ταυτίζεται με γενική απαγόρευση όλων των 1+1 σε κάθε προϊόν. Ο περιορισμός συνδεόταν με συγκεκριμένη ανατίμηση, χρονικό διάστημα και κατηγορίες. Επιπλέον, ήταν μεταγενέστερος από την ιστορική συζήτηση του Νοεμβρίου. Δεν μπορεί να χρησιμοποιείται αναδρομικά ως απόδειξη ότι είχε ήδη αποφασιστεί τότε η καθολική κατάργηση των προσφορών.
Η διαθέσιμη επίσημη σελίδα, με ενημέρωση 6 Μαρτίου 2026, αναφέρει για τη συγκεκριμένη διάταξη ισχύ έως 30 Ιουνίου 2026. Αυτή η αναφορά είναι χρονολογημένη πληροφορία της πηγής, όχι βεβαίωση για το συνολικό σημερινό νομικό καθεστώς ή τυχόν μεταγενέστερη παράταση. Η παρούσα ιστορική ανάλυση δεν μετατρέπει μια παλιά ειδική ρύθμιση σε μόνιμη γενική απαγόρευση.
Τι κρατάμε από τη συζήτηση του 2023
Το τεκμηριωμένο γεγονός είναι ότι η κυβέρνηση διέψευσε την καθολική κατάργηση των προσφορών 1+1 στις 16 Νοεμβρίου 2023. Παράλληλα, η συζήτηση έφερε στο προσκήνιο μια ουσιαστική καταναλωτική διαφορά: η νόμιμη ύπαρξη μιας προωθητικής μορφής δεν εγγυάται ότι κάθε συγκεκριμένο πακέτο είναι η πιο συμφέρουσα αγορά.
Η σύγκριση στις προσφορές των σούπερ μάρκετ χρειάζεται την ημερομηνία δημοσίευσης και τους συγκεκριμένους όρους. Ένα παλιό άρθρο περιγράφει τι συζητούνταν τότε, ενώ το καρτελάκι και οι γραπτοί όροι δείχνουν τι αγοράζει κάποιος στη συγκεκριμένη επίσκεψη. Για τον Νοέμβριο του 2023, το ασφαλές συμπέρασμα της επίσημης ενημέρωσης είναι η διάψευση της καθολικής κατάργησης, όχι η πιστοποίηση κάθε προσφοράς.
Συχνές ερωτήσεις
1. Καταργήθηκαν οι προσφορές 1+1 τον Νοέμβριο του 2023;
Η επίσημη κυβερνητική απάντηση της 16ης Νοεμβρίου ήταν ότι δεν επρόκειτο να καταργηθούν. Ξεχώριζε τον τρόπο πώλησης από τους ελέγχους για παραπλανητικές προσφορές και τις πρωτοβουλίες για χαμηλότερες σταθερές τιμές.
2. Κάθε πακέτο δύο προϊόντων σημαίνει έκπτωση 50%;
Όχι. Χρειάζεται να συγκριθεί το συνολικό κόστος δύο ίδιων τεμαχίων με τη σωστή τιμή αναφοράς. Δύο τεμάχια συνολικά 8 ευρώ αντί για δύο των 5 ευρώ δίνουν διαφορά 20%, όχι 50%. Διαφορετική ποσότητα ή σύνθεση απαιτεί επιπλέον έλεγχο.
3. Γιατί μπορεί μια μεγάλη συσκευασία να συμφέρει περισσότερο από το 1+1;
Επειδή η τιμή ανά κιλό ή λίτρο μπορεί να είναι χαμηλότερη. Στο υποθετικό παράδειγμα, 800 γραμμάρια συνολικά 6 ευρώ αντιστοιχούν σε 7,50 ευρώ το κιλό, ενώ ένα κιλό 7 ευρώ είναι φθηνότερο ανά ποσότητα. Πρέπει βέβαια να συγκρίνονται κατάλληλα προϊόντα.
4. Το τρίμηνο μετά την ανατίμηση ήταν καθολική κατάργηση των προσφορών;
Όχι. Η μεταγενέστερη επίσημη διευκρίνιση για το 2024 συνδέει τον περιορισμό με συγκεκριμένες αυξήσεις τιμών και προβλεπόμενες κατηγορίες προϊόντων. Δεν αποδεικνύει ότι καταργήθηκε συνολικά το 1+1 ούτε ότι αυτό ίσχυε ήδη τον Νοέμβριο 2023.