Ο σεισμός στη νότια Εύβοια το βράδυ της 29ης Νοεμβρίου 2022 καταγράφηκε στις 22:06 ώρα Ελλάδας κοντά στους Ζάρακες. Ο Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ) δίνει για την ισχυρότερη δόνηση της ημέρας τοπικό μέγεθος 5,0 και εστιακό βάθος 9 χιλιόμετρα. Είχε προηγηθεί άλλη αισθητή δόνηση στην ίδια περιοχή στις 06:32. Η επιστημονική ανάλυση που ακολούθησε έδωσε για τις δύο δονήσεις μεγέθη ροπής 4,6 και 4,8 αντίστοιχα.

Η ακολουθία έγινε αισθητή και στην Αττική. Η ημερομηνία, η ζώνη ώρας και η κλίμακα με την οποία υπολογίστηκε το μέγεθος εξηγούν γιατί εμφανίζονται διαφορετικοί αριθμοί όταν αναζητούμε εκείνες τις δονήσεις. Οι καταγραφές δείχνουν επίσης πώς οι σεισμολόγοι μελέτησαν ένα τμήμα ρήγματος μέσα από εκατοντάδες μικρότερους σεισμούς.

Οι δύο σεισμοί της 29ης Νοεμβρίου 2022

Το πρωί της 29ης Νοεμβρίου η πρώτη από τις δύο ισχυρότερες δονήσεις της ακολουθίας εκδηλώθηκε στις 06:32 ώρα Ελλάδας. Η βραδινή σημειώθηκε στις 22:06. Στη μελέτη των Ευαγγελίδη και Φουντουλάκη για τη νότια Εύβοια οι χρόνοι εμφανίζονται ως 04:32 και 20:06 UTC. Τον Νοέμβριο η ώρα Ελλάδας προηγείται κατά δύο ώρες, επομένως οι δύο τρόποι γραφής ταυτοποιούν τα ίδια γεγονότα.

Διαφημίσεις

Ο ΟΑΣΠ προσδιορίζει τη βραδινή δόνηση νοτιοανατολικά των Ζαράκων. Στον ετήσιο κατάλογο σεισμών του ΟΑΣΠ για το 2022 αναγράφονται 20:06:39,18 GMT, γεωγραφικό πλάτος 38,2576, γεωγραφικό μήκος 24,2555, μέγεθος ML 5,0 και βάθος 9,0 χιλιομέτρων. Το ατομικό δελτίο δίνει την ώρα σε τοπική μορφή. Για την ταυτοποίηση του σεισμού αρκούν η ημερομηνία, το λεπτό και η περιοχή. Η καταγραφή του καταλόγου προσθέτει δευτερόλεπτα για ακριβέστερη αναφορά.

Το ότι κάποιος ένιωσε τη δόνηση στην Αθήνα περιγράφει τον τόπο όπου έφτασε η κίνηση του εδάφους. Το επίκεντρο αντιστοιχεί στο σημείο στην επιφάνεια της Γης πάνω από την εστία, δηλαδή το σημείο μέσα στον φλοιό όπου ξεκίνησε η θραύση. Η βραδινή δόνηση καταγράφηκε στην Εύβοια, παρότι παρατηρήθηκε από κατοίκους εκατέρωθεν του Ευβοϊκού. Η απόσταση από την πηγή και οι τοπικές εδαφικές συνθήκες επηρεάζουν το κούνημα. Δύο κάτοικοι της ίδιας πόλης μπορούν να περιγράψουν διαφορετική εμπειρία για το ίδιο γεγονός.

Πώς διαβάζονται το 5,0 και το 4,8 στην ίδια είδηση

Το 5,0 στο ετήσιο δελτίο είναι το τοπικό μέγεθος ML. Το 4,8 για τη βραδινή δόνηση στην επιστημονική μελέτη είναι το μέγεθος ροπής Mw. Σύμφωνα με τον τεχνικό οδηγό του USGS για τις κλίμακες μεγέθους, το πρώτο υπολογίζεται από το πλάτος της καταγραφής με διόρθωση για την απόσταση. Το δεύτερο βασίζεται στη σεισμική ροπή, η οποία σχετίζεται με το πόσο μεγάλο τμήμα του ρήγματος έσπασε, πόσο μετακινήθηκε και τις ιδιότητες των πετρωμάτων. Ο ίδιος σεισμός μπορεί να έχει λίγο διαφορετικές τιμές ανάλογα με τον υπολογισμό.

Η πιο καθαρή σύγκριση των δύο γεγονότων γίνεται στην ίδια κλίμακα. Η προαναφερθείσα μελέτη δίνει 4,6 Mw για τις 06:32 και 4,8 Mw για τις 22:06. Αν ένα παλιό δημοσίευμα γράφει μόνο «4,8», ο αριθμός από μόνος του αφήνει ερωτηματικό. Η ώρα και το σύμβολο δίπλα στο μέγεθος είναι αυτά που επιτρέπουν να ελέγξουμε σε ποια μέτρηση αναφέρεται.

Σεισμός στη νότια Εύβοια στις 29 Νοεμβρίου 2022: Δονήσεις 4,6 και 4,8 Mw στις 06:32 και 22:06 ώρα Ελλάδας, με τις αντίστοιχες ώρες UTC.

Η ένταση της δόνησης, τέλος, περιγράφει πώς έγινε αισθητός ο σεισμός και τι επιπτώσεις παρατηρήθηκαν σε συγκεκριμένο τόπο. Ο ΟΑΣΠ εξηγεί τη διάκριση των μεγεθών και της μακροσεισμικής έντασης. Το μέγεθος αφορά την πηγή του σεισμού, ενώ οι μαρτυρίες και οι παρατηρήσεις από επιμέρους περιοχές δίνουν πληροφορίες για το τι συνέβη σε κάθε τόπο.

Τι ανακοίνωσαν οι αρχές το πρώτο βράδυ

Στο δελτίο για τον σεισμό των Ζαράκων ο ΟΑΣΠ σημείωσε ότι η δόνηση έγινε πολύ αισθητή. Ως τη στιγμή της ενημέρωσης, η επικοινωνία με τα αστυνομικά τμήματα Αλιβερίου, Κύμης και Καρύστου δεν είχε δώσει αναφορές για βλάβες. Το δελτίο αποτυπώνει τι γνώριζαν τότε οι υπηρεσίες στην περιοχή και έχει σημασία να διαβάζεται με αυτόν τον χρονικό περιορισμό.

Στις 30 Νοεμβρίου η Πολιτική Προστασία δημοσίευσε το δελτίο της Πυροσβεστικής για την κινητοποίηση μετά τη δόνηση. Πυροσβεστικές και αστυνομικές δυνάμεις πραγματοποιούσαν περιπολίες, ενώ είχε κινητοποιηθεί και το Λιμενικό. Αυτή η ενημέρωση αφορά την απόκριση των υπηρεσιών. Για κάποιον που αναζητά πληροφορίες για συγκεκριμένο σπίτι ή δημόσιο κτίριο, χρειάζεται χωριστή καταγραφή που να αφορά το ίδιο το κτίριο.

Τι έδειξαν οι σεισμογράφοι τους επόμενους μήνες

Η ακολουθία μελετήθηκε σε βάθος χρόνου. Έρευνα του 2024 στο Journal of Seismology εξέτασε δεδομένα από τον Οκτώβριο του 2022 έως τον Απρίλιο του 2023. Η ομάδα επαναπροσδιόρισε τις θέσεις 701 σεισμών, περίπου το 88% του αρχικού της συνόλου. Με τη σύγκριση των κυματομορφών και των χρόνων άφιξης των σεισμικών κυμάτων σε διαφορετικούς σταθμούς, οι ερευνητές μπόρεσαν να δουν με μεγαλύτερη σαφήνεια πώς ήταν κατανεμημένες οι μικρές δονήσεις γύρω από τις δύο μεγαλύτερες.

Στις καταγραφές της έρευνας εντοπίστηκαν 55 μικρές δονήσεις πριν από τις δύο ισχυρότερες της 29ης Νοεμβρίου, από τις 25 Οκτωβρίου έως τις 28 Νοεμβρίου. Ο χαρακτηρισμός τους ως προσεισμών έγινε εκ των υστέρων, όταν η ομάδα είχε στη διάθεσή της την πλήρη ακολουθία για να συσχετίσει θέσεις και χρόνους. Για έναν άνθρωπο που ζούσε στην περιοχή τον Οκτώβριο, οι μικρές δονήσεις ήταν μέρος της σεισμικής δραστηριότητας που ήταν τότε γνωστή. Η ερμηνεία τους άλλαξε όταν προστέθηκαν οι καταγραφές του Νοεμβρίου και των επόμενων μηνών.

Η κατανομή των εστιών έδωσε εικόνα ενός σχεδόν κατακόρυφου τμήματος ρήγματος με κατεύθυνση βορειοδυτικά προς νοτιοανατολικά και με δονήσεις σε βάθη περίπου 6 έως 11 χιλιομέτρων. Οι ερευνητές προτείνουν ότι ενεργοποιήθηκε ένα ρήγμα οριζόντιας ολίσθησης περίπου πέντε χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Αλμυροποτάμου. Το χαρακτηρίζουν «τυφλό», επειδή το τμήμα που περιγράφουν βρίσκεται στο υπέδαφος και δεν είχε χαρτογραφηθεί στην επιφάνεια. Η γεωμετρία είναι τεκμηριωμένη επιστημονική ερμηνεία των καταγραφών.

Στις 22 Απριλίου 2023 καταγράφηκε δόνηση μεγέθους ροπής 4,5 στην ίδια ακολουθία. Η μεταγενέστερη μελέτη της περιοχής περιλαμβάνει επίσης μια ξεχωριστή συζήτηση για τους σεισμούς του Δεκεμβρίου κοντά στα Ψαχνά και τη Βλαχιά, περίπου 60 χιλιόμετρα βορειοδυτικότερα. Εκεί οι ερευνητές εξετάζουν πιθανό μηχανισμό συσχέτισης. Η θέση των δονήσεων και το ότι συνέβησαν αργότερα δεν αρκούν από μόνα τους για να αποδοθούν στο ίδιο ρήγμα.

Σε άλλη περιοχή του Αιγαίου, οι καταγραφές για τους σεισμούς κοντά στη Σαντορίνη και την Αμοργό το 2025 δείχνουν πώς αλλάζει το συμπέρασμα όταν συγκρίνουμε διαφορετικά χρονικά διαστήματα και καταλόγους. Η νότια Εύβοια και η περιοχή της Ανύδρου είναι δύο χωριστές περιπτώσεις. Η κοινή πρακτική για τον αναγνώστη είναι να ελέγχει κάθε φορά τι μέτρησε ο συγκεκριμένος φορέας, πού και πότε.

Οι δύο ερευνητικές ομάδες συμφωνούν στον γενικό άξονα του ρήγματος, αλλά η νεότερη εργασία τοποθετεί μεγαλύτερο μέρος της ακολουθίας στην ξηρά. Οι συγγραφείς εξηγούν ότι η επιλογή μοντέλου για την ταχύτητα με την οποία διαδίδονται τα σεισμικά κύματα μπορεί να επηρεάσει τις εκτιμώμενες θέσεις. Ένας χάρτης καταλόγου χρησιμεύει για να αναγνωρίσουμε την περιοχή του συμβάντος. Για να συγκρίνουμε τη διαδρομή του ρήγματος σε δύο επιστημονικά διαγράμματα, χρειάζεται να δούμε πώς προέκυψαν οι θέσεις σε κάθε μελέτη.

Τρεις έλεγχοι για μια παλιά είδηση σεισμού

1. Αναζητήστε την ώρα του συμβάντος. Η ημερομηνία δημοσίευσης ενός άρθρου δείχνει πότε ανέβηκε η είδηση. Ο κατάλογος γράφει πότε έγινε η δόνηση. Στην περίπτωση των Ζαράκων η αναφορά αφορά τις 29 Νοεμβρίου 2022, ακόμη και αν η συγκεκριμένη δημοσίευση έγινε την 1η Δεκεμβρίου. Για αναζήτηση σε διεθνή κατάλογο ελέγξτε επιπλέον αν η ώρα είναι UTC.

2. Διαβάστε μαζί μέγεθος, κλίμακα και βάθος. Το 4,8 Mw και το 5,0 ML μπορούν να αφορούν τη βραδινή δόνηση. Για να συγκρίνετε δύο διαφορετικά γεγονότα, προτιμήστε τιμές που έχουν υπολογιστεί με την ίδια μέθοδο. Το βάθος εκφράζεται σε χιλιόμετρα και περιγράφει τη θέση της εστίας μέσα στη Γη.

3. Συνδέστε κάθε πληροφορία με την κατάλληλη πηγή. Ένας σεισμολογικός κατάλογος απαντά πού και πότε έγινε η δόνηση. Το επιχειρησιακό δελτίο εξηγεί πώς κινήθηκαν οι αρμόδιες υπηρεσίες. Η έρευνα ερμηνεύει τη γεωμετρία και την εξέλιξη της ακολουθίας με δεδομένα μηνών. Για την πρακτική προστασία του κοινού, η Πολιτική Προστασία διαθέτει χωριστές οδηγίες για πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από έναν σεισμό.

Χρήσιμο είναι να κρατάμε και την ημερομηνία του ίδιου του δελτίου. Μια πρώτη αποτίμηση το βράδυ του σεισμού και μια μεταγενέστερη μελέτη μπορούν να παραμένουν εξίσου χρήσιμες, επειδή απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα. Η πρώτη αποτυπώνει όσα είχαν καταγραφεί και αναφερθεί εκείνη την ώρα. Η δεύτερη μπορεί να εντάξει στο χρονολόγιο και την αισθητή δόνηση του Απριλίου, που δεν είχε συμβεί ακόμη όταν γράφτηκε η αρχική είδηση.

Συχνές ερωτήσεις για τον σεισμό στην Εύβοια

Πότε έγινε ο ισχυρότερος σεισμός κοντά στους Ζάρακες;

Το βράδυ της Τρίτης 29 Νοεμβρίου 2022 στις 22:06 ώρα Ελλάδας. Στους καταλόγους που χρησιμοποιούν παγκόσμια ώρα θα τον βρείτε στις 20:06 UTC. Νωρίτερα την ίδια μέρα είχε σημειωθεί η αισθητή δόνηση των 06:32 στην ίδια περιοχή.

Γιατί ο ΟΑΣΠ γράφει 5,0 ενώ η μελέτη δίνει 4,8;

Το 5,0 είναι το τοπικό μέγεθος, ML, της βραδινής δόνησης. Το 4,8 είναι το μέγεθος ροπής, Mw, για το ίδιο γεγονός. Οι δύο τρόποι υπολογισμού έχουν διαφορετική βάση, όπως φαίνεται από τα σύμβολα δίπλα στις τιμές.

Έγινε και σεισμός στην Αθήνα την ίδια ώρα;

Η βραδινή δόνηση κοντά στους Ζάρακες έγινε αισθητή στην Αθήνα. Για το συγκεκριμένο γεγονός ο κατάλογος τοποθετεί την πηγή στη νότια Εύβοια. Μια μαρτυρία από την Αττική βοηθά να φανεί η γεωγραφική έκταση όπου παρατηρήθηκε το κούνημα.

Μπορούσαν οι προηγούμενες μικρές δονήσεις να δώσουν ημερομηνία για μεγαλύτερο σεισμό;

Η επιστημονική ομάδα χαρακτήρισε τις 55 μικρές δονήσεις αφού είχε δει τη συνέχεια των καταγραφών. Η επεξήγηση του αμερικανικού γεωλογικού ινστιτούτου για την πρόγνωση σεισμών ξεχωρίζει την εκτίμηση πιθανοτήτων σε μια περιοχή από μια ακριβή πρόβλεψη με χρόνο, τόπο και μέγεθος. Οι πρώτες καταγραφές στη νότια Εύβοια τεκμηρίωναν δραστηριότητα στην περιοχή.

Ποια πηγή είναι κατάλληλη αν θέλω να ξέρω τι να κάνω σε νέα δόνηση;

Οι οδηγίες της Πολιτικής Προστασίας δίνουν πρακτικά βήματα ανάλογα με το πού βρίσκεστε. Μέσα σε κτίριο, όσο διαρκεί η δόνηση, συστήνουν να σκύψετε και να καλυφθείτε κάτω από ανθεκτικό έπιπλο εφόσον υπάρχει. Μετά τη δόνηση ακολουθήστε τις οδηγίες των αρμόδιων αρχών για την περιοχή όπου βρίσκεστε.